امکان سنجی احیای زاینده رود و راهکارهای کاربردی: تحلیلی مبتنی بر داده های هیدرولوژیک، ارزیابی نهادی و تجارب بین المللی IWRM

پژوهش حاضر با هدف امکان سنجی احیای زاینده رود و ارائه ی راهکارهای کاربردی مبتنی بر داده های هیدرولوژیک، تحلیل های نهادی و تجارب بین المللی مدیریت یکپارچه منابع آب انجام شده است. یافته ها نشان می دهد منابع آب حوضه طی یک دهه بیش از ۶ میلیارد مترمکعب کاهش یافته و سطح آب زیرزمینی در چهار آبخوان اصلی روند نزولی شدید دارد. بخش کشاورزی با ۷۸ درصد بزرگ ترین مصرف کننده آب بوده و شاخص تنش آبی ۰.۸۸ و وابستگی به آب زیرزمینی ۶۱ درصد برآورد شده است. تحلیل نهادی نشان می دهد از ده زیرعملکرد حکمرانی، نه زیرعملکرد دارای شیوه ی سلسله مراتبی بوده و رژیم حکمرانی کنونی متمرکز رانت جویانه است. کهن الگوی «راه حل هایی که نتیجه ی معکوس می دهند» نشان می دهد انتقال آب بین حوضه ای به افزایش تقاضا و تشدید بحران منجر شده است. جوامع محلی به ویژه در منطقه ی ورزنه ظرفیت و انگیزه ی بالایی برای مشارکت در احیا دارند. تجارب پروژه های IWRM موسسه ی ماکس پلانک، استقرار ابزار مدیریت آب (WMT)، توسعه ی مشارکتی راهبردهای تحول کشاورزی و ظرفیت سازی زیست محیطی را به عنوان راهکارهای موثر معرفی می کند. احیای زاینده رود مستلزم تغییر پارادایم از «کنترل طبیعت» به «مدیریت طبیعت» و تلفیق راهکارهای فناورانه، نهادی، مشارکتی و حقوقی است.

کلیدواژه ها:

زاینده رود ، احیای رودخانه ، حکمرانی آب ، مدیریت یکپارچه منابع آب ، کهن الگوی راه حل های نتیجه بخش معکوس ، فرونشست زمین ، مشارکت جوامع محلی ، ابزار مدیریت آب