امکان سنجی احیای دریاچه ارومیه و راهکارهای کاربردی: تحلیلی مبتنی بر داده های پایش، مدل سازی هیدرولوژیک و ارزیابی نهادی

پژوهش حاضر با هدف امکان سنجی احیای دریاچه ارومیه و ارائه ی راهکارهای کاربردی مبتنی بر داده های پایش، مدل سازی های هیدرولوژیک و تحلیل های نهادی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد تراز آب دریاچه به ۱۲۷۰.۶۷ متر، حجم آن به ۱.۸۴ میلیارد مترمکعب و مساحت آن به ۲۱۲,۰۰۰ هکتار رسیده که افزایش ۶۰ سانتی متری تراز نسبت به کمترین سطح ثبت شده را نشان می دهد. مدل سازی MODSIM حاکی از امکان افزایش حجم آب تا ۹.۳۸ میلیارد مترمکعب طی ۱۰ سال با اجرای سناریوهای راهبردی است. تحلیل نهادی نشان می دهد دو پارادایم «ماموریت هیدرولیکی» و «سیاست خودکفایی کشاورزی» با ایجاد «قفل شدگی سیاستی» موتور محرکه ی تخریب دریاچه بوده اند. از ۵۹۴ سد عملیاتی ایران، ۱۰۳ سد (۱۷ درصد) در حوضه قرار دارد و فعالیت های انسانی ۸۰ درصد در خشک شدن دریاچه نقش داشته است. پروژه های فیزیکی (اتصال رودخانه ها با ۶۰ درصد پیشرفت، سد کانی سیب با ظرفیت ۶۵۰ میلیون مترمکعب، استفاده از پساب تصفیه شده به میزان ۱۰۵ میلیون مترمکعب) در حال اجراست، اما تامین تنها ۳۰ درصد اعتبارات مالی از موانع اصلی است. تحلیل پیوند آب-انرژی-غذا (WEFNI) اولویت اصلاح الگوی کشت به سوی محصولات کم آب بر را تایید می کند. انتقال آب بین حوضه ای به دلیل پیامدهای زیست محیطی رد شده است. احیای دریاچه در افق ۱۰ تا ۱۵ ساله امکان پذیر بوده و راهکارهایی در پنج سطح فنی-مدیریتی، نهادی-سیاستی، مالی-اقتصادی، حقوقی-نظارتی و پژوهشی-آینده نگر ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

دریاچه ارومیه ، احیای اکوسیستم ، مدل سازی هیدرولوژیک ، قفل شدگی سیاستی ، پیوند آب-انرژی-غذا ، انتقال آب بین حوضه ای ، اصلاح الگوی کشت ، حکمرانی آب