بررسی تاثیر یادگیری بازی محور بر انگیزه تحصیلی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر یادگیری بازی محور بر انگیزه تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه اول و ارائه مدلی برای تبیین مکانیسم های اثرگذاری این رویکرد بر مولفه های مختلف انگیزش انجام شد. روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و دوره پیگیری دو ماهه بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر پایه هشتم شهر تبریز در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، تعداد ۷۲ نفر (۳۶ نفر گروه آزمایش و ۳۶ نفر گروه کنترل) انتخاب شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۴ جلسه ۷۵ دقیقه ای تحت آموزش با رویکرد یادگیری بازی محور (شامل عناصر بازی مانند امتیازدهی، سطوح پیشرفت، پاداش های فوری، چالش های تدریجی، جدول های رتبه بندی، نشان های افتخار، داستان پردازی و رقابت سالم) قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل، آموزش معمول و مبتنی بر روش های سنتی را دریافت کردند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه انگیزه تحصیلی با ۲۸ گویه و چهار مولفه (انگیزه درونی، انگیزه بیرونی خودگردان، انگیزه بیرونی کنترل شده و بی انگیزگی) و همچنین آزمون عملکرد تحصیلی در دو درس علوم و ریاضی بود که روایی و پایایی آن ها تایید شد. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و یک متغیره، تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی با نرم افزارهای آماری تحلیل شدند. . بیشترین تاثیر بر مولفه انگیزه درونی (مجذور اتا ۴۵۶/۰) و کمترین تاثیر بر مولفه انگیزه بیرونی کنترل شده (مجذور اتا ۳۱۲/۰) مشاهده شد. همچنین، عملکرد تحصیلی دانش آموزان گروه آزمایش در هر دو درس علوم و ریاضی به طور معناداری بهبود یافت و بیشترین افزایش مربوط به درس علوم (مجذور اتا ۴۰۸/۰) و کمترین افزایش مربوط به درس ریاضی (مجذور اتا ۳۵۶/۰) بود. نتایج تحلیل پیگیری نشان داد که تاثیرات مداخله بر انگیزه تحصیلی و مولفه های آن در دوره پیگیری دو ماهه با کاهش جزئی اما غیرمعنادار، همچنان پایدار باقی مانده است و پایداری تاثیر بر انگیزه درونی بیش از سایر مولفه ها بود. بر اساس یافته ها، یادگیری بازی محور با ایجاد فضای یادگیری شاد، چالش برانگیز، مشارکتی و مبتنی بر بازخورد فوری، تامین نیازهای روان شناختی خودمختاری، شایستگی و ارتباط، و همچنین کاهش احساس خستگی و یکنواختی، می تواند به عنوان یک رویکرد موثر در افزایش انگیزه تحصیلی و بهبود عملکرد یادگیری دانش آموزان عمل کند و این رویکرد، با تغییر نگرش دانش آموزان از یادگیری به عنوان یک تکلیف اجباری به یک تجربه لذت بخش و خودانگیخته، زمینه های یادگیری مادام العمر را فراهم می آورد. با وجود محدودیت هایی مانند محدود بودن به جامعه پسرانه و وابستگی به خودگزارش دهی، پیشنهاد می شود که نظام آموزشی کشور با توانمندسازی معلمان در طراحی و اجرای بازی های آموزشی، بازنگری در محتوای کتب درسی و تغییر در نظام ارزشیابی، به تدریج به سمت رویکردهای بازی محور و جذاب حرکت کند.

کلیدواژه ها:

یادگیری بازی محور ، انگیزه تحصیلی ، انگیزه درونی ، عملکرد تحصیلی ، دانش آموزان