بازتولید «کاتارسیس ارسطویی» در رسانه های جمعی؛ مطالعه موردی: برنامه ماه عسل

مفهوم کاتارسیس ارسطویی به عنوان پالایش عواطف ترحم و ترس از طریق تماشای تراژدی، یکی بنیادی ترین مفاهیم در زیبایی شناسی کلاسیک است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که این مفهوم در عصر رسانه های جمعی و در قالب های نوین ارتباطی چگونه بازتولید و بازتعریف می شود. برنامه تلویزیونی «ماه عسل» با بخش های معروف به «قصاص و بخشش»، نمونه ای منحصربه فرد برای مطالعه این پدیده است. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و با اتخاذ رویکرد نشانه شناختی انجام شده است. جامعه آماری شامل بخش های قصاص و بخشش برنامه ماه عسل است. واحد تحلیل، سکانس های کلیدی شامل ورود محکوم، روایت جنایت، اعلام رای، لحظه بخشش و واکنش مخاطبان می باشد. برای تحلیل داده ها از چارچوب نظری ارسطو (عناصر ترحم، ترس و همذات پنداری) استفاده شده است.برنامه ماه عسل با بهره گیری از نمایش چهره های گریان، روایت سازی عاطفی از گذشته، نمایش لحظات انتظار و بلاتکلیفی، و امکان همذات پنداری هم زمان با محکوم و اولیای دم، عناصر سه گانه ترحم، ترس و همذات پنداری را در مخاطبان برمی انگیزد. مهم ترین وجه تمایز این برنامه از تراژدی کلاسیک، نقش پیامک های مردمی در ایجاد فشار بر اولیای دم برای بخشش و تبدیل مخاطب خانگی از تماشاگر منفعل به عنصری فعال در فرایند تصمیم گیری است.آنچه در برنامه ماه عسل رخ می دهد، کاتارسیس تعاملی نامیده می شود؛ فرایندی که در آن مخاطب با مشارکت فعال خود، نه تنها شاهد تطهیر عاطفی خویش است، که در تطهیر عاطفی جمعی نیز سهیم می شود. این شکل نوین از کاتارسیس، نمونه ای از ظرفیت رسانه های جمعی برای بازتولید مفاهیم کلاسیک زیبایی شناسی در قالبی متناسب با اقتضائات عصر ارتباطات است.

کلیدواژه ها:

کاتارسیس ارسطویی ، رسانه های جمعی ، برنامه ماه عسل ، کاتارسیس تعاملی ، تحلیل محتوای کیفی