نقش محافظتی خودکار آمدی در نشانگان افسردگی، اضطراب و استرس در میان دانش آموزان دوره اول متوسطه

دوران نوجوانی به عنوان دوره ای حساس در تحول روان شناختی، با چالش های هیجانی متعددی همراه است. پژوهش حاضر با هدف تعیین نقش پیش بینی کنندگی باورهای خود کارآمدی بر سطوح افسردگی، اضطراب و استرس در دانش آموزان مقطع اول متوسطه در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ انجام شد. پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان دختر و پسر مشغول به تحصیل در پایه های هفتم، هشتم و نهم دوره اول متوسطه در سراسر کشور بود. با توجه به گستردگی جامعه و محدودیت های دسترسی، نمونه گیری به روش در دسترس انجام شد و پرسشنامه ها به صورت آنلاین در فضای مجازی در اختیار دانش آموزان مناطق مختلف ایران قرار گرفت. بر این اساس، تعداد ۳۷۶ دانش آموز (دختر و پسر) به عنوان نمونه نهایی انتخاب شدند. داده ها با استفاده از مقیاس خودکار آمدی عمومی (با پایایی آلفا کرونباخ ۰.۸) و مقیاس افسردگی، اضطراب و استرس (با پایایی کل ۰.۹ و پایایی خرده مقیاس های افسردگی، اضطراب و استرس به ترتیب ۰.۸، ۰.۷ و ۰.۸) گردآوری شدند. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون انجام گرفت. یافته های نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان دهنده وجود رابطه منفی و معنادار میان خود کارآمدی با تمامی مولفه های هیجانی بود؛ به طوری که ضریب همبستگی خودکار آمدی با نمره کل اختلالات هیجانی (۰.۵-)، با افسردگی (۰.۳-)، با اضطراب (۰.۴-) و با استرس (۰.۵-) به دست آمد. تمامی این ضرایب در سطح اطمینان ۹۹ درصد (۰.۰۱>P) از نظر آماری معنادار بودند. به عبارت دیگر، هرچه دانش آموزان احساس توانمندی و خود کارآمدی بیشتری داشته باشند، شدت علائم افسردگی، اضطراب و استرس در آن ها کاهش مییابد. بر اساس یافته ها، باورهای خود کارآمدی نقش محافظتی و موثری در کاهش آسیب پذیری روانشناختی نوجوانان در برابر اختلالات هیجانی دارند. بنابراین، طراحی و اجرای برنامه های آموزشی و مداخلات روانشناختی با محوریت تقویت خود کارآمدی در مدارس متوسطه اول، میتواند به عنوان یک راهبرد علمی و عملی در ارتقای سلامت روان دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

خود کارآمدی ، افسردگی ، اضطراب ، استرس ، دوره اول متوسطه ، سلامت روان.