تحفه اللغات؛ فرهنگی ناشناخته

چکیده تحفه اللغات فرهنگی است که تنها نسخه خطی آن با شماره ۲۷۰۸ در دانشگاه تهران نگهداری می شود. به دلیل افتادگی آغاز و پایان این نسخه، نام مولف و تاریخ تالیف، مشخص نمی باشد. تاریخ احتمالی تالیف اثر، قرن دوازدهم است. تحفه اللغات ۸۶۲۵ واژه دارد که ۱۵۶۰ واژه آن در حاشیه فرهنگ آمده است. این فرهنگ به صورت خلاصه از روی فرهنگ جهانگیری نوشته شده و علاوه بر حذف شواهد شعری و اضافات و مترادفات، مولف ترتیب ارائه مدخل ها را نیز تغییر داده و به ترتیب حروف الفبا درآورده است. نویسنده همچنین در حاشیه، ترکیبات و اصطلاحاتی را از برهان قاطع به فرهنگ افزوده و در حاشیه یک مجموعه کامل از واژه ها، براساس حرف قافیه نیز دارد. این فرهنگ به خط نستعلیق و بسیار کم غلط است و در تصحیح آن با فرهنگ جهانگیری، برهان قاطع و لغت نامه دهخدا مقایسه و مقابله شده و از این طریق فهرست کاملی از تفاوت تلفظ واژه ها با این فرهنگ ها و همچنین فهرستی از واژه های که در تحفه اللغات وجود دارد، اما در برهان قاطع یا لغت نامه دهخدا وجود ندارد، ارائه گردیده است. در این فرهنگ علاوه بر واژه ها فارسی، تعدادی واژه به زبان های عربی، هندی، ترکی، رومی و دیگر زبان ها وجود دارد. همچنین تعدادی واژه معرب و تعداد اندکی واژه به لهجه های محلی همچون شیرازی، گیلانی، اصفهانی و قزوینی در فرهنگ ذکر شده است. این فرهنگ نیز به مانند برهان قاطع در برگیرنده تعداد اندکی واژه های دساتیری و هزوارش با عنوان واژه های زند و پازند می باشد.