تحلیل و تفسیر چهار سطح معنایی(لفظی، تمثیلی، اخلاقی و باطنی)و دو سطح خوانش در غزل های حافظ

چکیده حافظ به جهت نگرش ویژه به عالم هستی، دیدگاه های خاص فلسفی و عرفانی و شرح و بیان تجربه آن کشفیات اندیشمندانه، ناگزیر با ابهام و ایهام همراه است؛ بنابراین تبیین آن به روشنی امکان پذیر نیست. او شگردهای گوناگون بیانی را می آزماید و از تمثیل های بایسته ای بهره می گیرد که بر بنیاد درون مایه اندیشه های وی شکل گرفته و گاه در تقابل و تضاد با اندیشه های این جهانی است و برای نیل بدین مقصود، از شگردی خاص بهره می گیرد؛ در اشعارش با زبان دوم یعنی زبانی حرفه ای و فراتر از زبان سطحی و عمومی که درک آن برای همگان امکان پذیر است، سخن می گوید و از این روست که سخن او در لایه های مختلف معنایی اشعارش، ایستا نمی ماند و به دلیل افکار ژرف فلسفی و عرفانی، بیان او در پیوند با شگردهای هنری به بالاترین سطح زبانی دست می یابد و بدین ترتیب با دو سطح خوانش سطحی و عامیانه؛ و سطح خوانش حرفه ای و ژرف کارانه در شعر او می توان به چهار سطح معنایی لفظی، تمثیلی، اخلاقی و باطنی (عرفانی) دست یافت. استفاده از کلمات چند معنایی، بهره مندی از کنایه ها در ظرفیت های تازه معنایی، متغییر بودن معنای کلمات و ترکیبات مختلف در بافت کلی کلام به سبب ساختارهای خاص نحوی، تعلیق معنا به جهت امکان تبدیل ترکیب های اضافی و وصفی و مراجع ضمیر و.... این امکان را در شعر او پدید آورده است. این چند بعدی بودن ابیات و لایه های معنایی تعبیه شده در آن، به گونه ای است که مخاطب پس از خوانش های مکرر، باز هم به کشف هایی تازه دست می یابد و بدین ترتیب همواره با متنی پویا و زاینده، روبه روست.

کلیدواژه ها:

غزل