سیاست تمرکزگرایی در سیاست نامه و قابوس نامه

چکیده سیاست نامه، یکی از نظام مندترین کتاب های حکومت داری است که اندیشه علمی سیاسی خواجه نظام الملک طوسی به صورت تکنیک های قدرت در پنج بخش اصلی پادشاهی، وزارت، قضاوت، دیوان سالاری و لشگرداری مدون شده است که سلطان سلجوقی آن را سرلوحه حکومت داری خود قرار داد. قابوس نامه حکیم عنصرالمعالی نیز یکی از مهم ترین کتاب هایی است که آیین ملک داری در آن به روشن ترین وجهی بازتاب یافته است. آنچه که در عقاید نظام الملک مشاهده می شود، نوعی تمرکزگرایی همه جانبه است که در ظاهر، دوام سلطنت نیز به آن بستگی دارد. نتیجه یافته ها حاکی از آن ست که نظام الملک رابطه سلطان ایران و خلیفه بغداد را از نظر کسب مشروعیت مذهبی اصلاح کرد و قوانین اداری بسیار دقیق و کاربردی و با ضمانت اجرایی، پایه ریزی کرد. خواجه نظام الملک اندیشمندی عملگرا است که در خصوص حکومت داری با عقایدش برشیوه های عملی انحصار قدرت تاکید دارد. وی با استفاده از دین و ارتش مطیع و اشراف توانست ساختار حکومتی مقتدر با مرکزیت سلطان پایه ریزی کند. اندیشه عنصرالمعالی نیز در بیشتر موارد با نظام الملک مشترک است. در این تحقیق ابعاد مختلف تمرکزگرایی در سیاست نامه و قابوس نامه تطبیق و مورد نقد و ارزیابی قرارگرفت. یافته های تحقیق نشانگر این است که خواجه نظام الملک در حیطه تمرکزگرایی اندیشه های گسترده تری نسبت به حکیم عنصرالمعالی دارد.

کلیدواژه ها:

حکومت داری