<span dir="RTL" lang="AR-SA">تاریخ گذاری روایت ترتیب نزول قرآن کریم به نقل از عکرمه و حسن بصری

فهرست ترتیب نزول عکرمه و حسن بصری با وجود عدم انتساب به صحابه از شهرت قابل توجهی برخوردار است. این فهرست که به شکل معطوف از این دو تابعی نقل شده، از طریقی منفرد و با نقش محوری حسین بن واقد مروزی منتشر شده است. روایت عکرمه و حسن از نظر فراوانی گزارش در آثار ده قرن نخست، پس از فهرست عطاء خراسانی، در رتبه دوم قرار دارد و در برخی آثار تنها منبع ترتیب نزول به شمار آمده است. پژوهش حاضر، اصالت فهرست عکرمه و حسن و تاریخ گذاری این روایت را هدف قرار داده است. این پژوهش ضمن دستیابی به منابع کهن، تمامی روایات ترتیب نزول را استخراج و با توجه به اختلافات عمدی و سهوی در نسخه های مختلف، روایت عکرمه و حسن را با سایر روایات مقایسه کرده و با استفاده از روش های سنتی و جدید نقد حدیث، اعتبار روایت را سنجیده است. بررسی ها نشان می دهد در صحت انتساب فهرست ترتیب نزولی به شکل موجود به این دو تابعی تردید جدی وجود دارد. تحلیل ساختار شبکه اسناد روایت و بررسی نقش حلقه های مشترک، به ویژه با توجه به جایگاه فقهی و فعالیت حسین بن واقد در حوزه ترتیب نزول و نسخ، نشان می دهد که وی منشا تدوین این فهرست بوده است. هرچند شاکله کلی فهرست های ترتیب نزول حداقل از زمان عطاء خراسانی در نیمه قرن اول شکل گرفته، اما انتشار اولیه روایت عکرمه و حسن با ویژگی های خاص آن، در نیمه قرن دوم و در بوم مرو صورت گرفته است و انتساب آن به عکرمه و حسن کارکردی اعتباری دارد.

کلیدواژه ها:

تاریخ قرآن ، ترتیب نزول ، عکرمه ، حسن بصری ، تاریخ گذاری