بازشناسی ارزش فضاهای شهری کلان شهر تبریز به منظور بهره گیری از سرمایه اجتماعی ساکنان محلات

فضاهای شهری کوچک ، باتوجه به قابلیت دسترسی و تناسب با نیازهای انسانی، به مثابه محیط های حیاتی برای آرامش و تعاملات اجتماعی عمل کرده و به رغم ابعاد محدود و نقش کاتالیزوری در تسهیل روابط روزمره، از جایگاهی راهبردی در تحقق اهداف کیفیت زندگی شهری برخوردارند. اگرچه پیوند میان فضاهای عمومی و سرمایه اجتماعی در ادبیات شهری موردتاکید قرار گرفته، اما شناخت سازوکارهای این رابطه در مقیاس خرد و در قالب فضاهای کوچک شهری، کمتر موردتوجه قرار گرفته است. این پژوهش با هدف واکاوی و تبیین ارزش و مکانیزم های اثرگذاری فضاهای کوچک شهری در ارتقای سرمایه اجتماعی ساکنان محلات شهر تبریز انجام گرفته و روش تحقیق، با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی)، است. در مرحله کیفی، با به کارگیری روش تحلیل مضمون و واکاوی ۱۸۲ مصاحبه نیمه ساختاریافته، ۵ ارزش اصلی فضاهای کوچک شهری شناسایی شد. در مرحله کمی، داده های پرسش نامه ای ۳۸۴ نفر از ساکنان، با استفاده از آزمون های فریدمن، رگرسیون و همبستگی پیرسون موردتحلیل قرار گرفت. مبنای تدوین سوالات کمی، معیارهای شناسایی شده از مطالعات نظری و مصاحبه های کیفی شهروندان بوده است. یافته ها نشان می دهد تامین نیازهای متنوع ساکنان و ایجاد و تقویت اعتماد، بیشترین اولویت را در بازشناسی ارزش این فضاها دارند. تحلیل تطبیقی نیز تفاوت معنادار الگوهای اثرگذاری در ۵ گونه فضایی را آشکار کرد؛ به گونه ای که هریک نقشی تکمیلی در شبکه اکولوژیک اجتماعی-فضایی محله ایفاء می کنند. تحقیق با تاکید بر گذار به طراحی تعامل محور و رویکرد زمینه ای، مدلی سلسله مراتبی از شکل گیری سرمایه اجتماعی ارائه داده و چارچوبی عملیاتی برای ارتقای پایداری اجتماعی در شهرهای درحال گذار پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

فضاهای شهری ، تعاملات اجتماعی ، کیفیت زندگی ، فضاهای عمومی ، سرمایه اجتماعی