تحلیل احادیث امام حسن عسکری(ع) در بستر سیاسی-فرهنگی عصر ایشان

تحلیل محتوایی احادیث ائمه(ع)، با توجه به شرایط صدور و دسته بندی موضوعی آن ها، می تواند طرح و برنامه هر امام برای دوره خویش را مشخص کند و تصویری روشن از رویکرد ایشان در مواجهه با شرایط اجتماعی و چالش های هر دوران ارائه دهد. از این رو، پژوهش حاضر با روش تاریخی به بررسی محتوایی و تحلیلی احادیث امام حسن عسکری(ع) می پردازد و پیوند آن ها را با بستر سیاسی و فرهنگی هم عصر امام(ع) تبیین می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که دوره امامت امام عسکری(ع) با فشار سیاسی شدید، کنترل امنیتی خلافت عباسی و تکثر جریان های فکری و کلامی همراه بود که بنیان های اعتقادی جامعه اسلامی و به ویژه شیعیان را تهدید می کرد. جامعه اسلامی با جریان های متعارضی همچون تشبیه و تجسیم، ثنویه، معتزله، ناصبی گری، غلو و برخی فرق شیعی مواجه بود که در صدد ترویج پنداره های ناصواب درباره توحید، امامت، احکام، تفسیر و اخلاق بودند. در چنین فضایی، امام حسن عسکری(ع) با رویکردی عقلانی، تنزیهی و تربیتی به تبیین صحیح توحید و مهدویت، تثبیت امامت و ولایت ائمه(ع) و نیز سامان دهی آموزه های اخلاقی، فقهی و تفسیری پرداخت و جامعه شیعی را از فروغلتیدن در چالش ها و شبهات زمانه حفظ فرمود. می توان گفت که امام حسن عسکری(ع) از جایگاهی ویژه در حفظ میراث علمی اهل بیت(ع) و تبیین معارف دینی برخوردار است و آموزه های ایشان پلی میان معارف امامان پیشین و بستر سازی فکری برای دوران غیبت کبری محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

امام حسن عسکری(ع) ، روایات ، اوضاع سیاسی-فرهنگی ، شیعه ، مهدویت