چگونگی تاثیرگذاری جنسیت و محرمیت بر معماری عمومی حمام های تاریخی در دوره صفوی در شهر اصفهان

هویت افراد در جامعه از طریق موارد مختلفی ازجمله جنسیت بیان می شود و با توجه به عواملی همچون ارزش های فرهنگی اجتماعی، مذهب، آزادی زن و مرد در خانواده جامعه تبیین می شود. هدف این تحقیق بررسی مفهوم جنسیت و محرمیت برگرفته از ساختار فرهنگی-مذهبی در دوره ی تاریخی صفوی و تحلیل چگونگی تاثیرگذاری آن بر معماری عمومی حمام ها به عنوان فضاهای پراستفاده برای زنان در شهر اصفهان است. با این پیش فرض که ارتباط جنسیت و محرمیت در فضای حمام های عمومی دوره صفوی به بعد متحول شده است، پرسش تحقیق چنین مطرح می گردد که ویژگی های شکلی و عملکردی معماری حمام های عمومی در دوره ی صفوی چگونه از جنسیت و محرمیت تاثیر پذیرفته است؟پژوهش حاضر از نوع کیفی است و از روش تحقیق تاریخی-تفسیری و روش توصیفی-تحلیلی به صورت آمیخته استفاده شده است. در این تحقیق با انتخاب و تحلیل سه نمونه موردی، عناصر کالبدی آن ها در بخش ورودی یا دسترسی، روابط شکلی پلان و تزیینات در فضاهای زنانه و مردانه به صورت تطبیقی با یکدیگر مقایسه شده و نشان می دهد که عامل فرهنگ و مذهب بر مفهوم هویت جنسیتی تاثیرگذار بوده و این مفهوم در ساختار کالبدی حمام های عمومی، باعث تفاوت های آشکار در میزان و روش ایجاد حریم برای زنان و مردان شده است. نتیجه تحلیل های ارائه شده نشان می دهد که در حمام های دوگانه یا دوقلوی صفوی در شهر اصفهان، دسترسی ورودی به حمام برای زنان از دسترسی های فرعی، کنترل شده و با سلسله مراتب بوده که بازتاب فرهنگ درون گراست؛ اما شیوه ورود در حمام های مردانه، حریم های خصوصی را تقلیل داده و از گذرهای اصلی فراهم می شده است. روابط فضایی، ابعاد و تعداد فضاها و تزیینات آن نیز در حمام های اختصاصی زنان با حمام های مردانه متفاوت بوده و رابطه جنسیت و محرمیت متاثر از ساختار فرهنگی، تفاوت های بارزی در شکل گیری کالبد حمام ها ایجاد نموده است.

کلیدواژه ها:

جنسیت و محرمیت ، تفکیک جنسیتی فضا ، معماری شهری و عمومی ، حمام های تاریخی ، شهر اصفهان