تحلیل بازنمایی هویت ملی ایرانیان در رمان های پس از انقلاب اسلامی با تکیه بر سند مولفه های هویت ملی

این پژوهش با هدف بررسی نحوه بازنمایی مولفه های هویت ملی ایران در منتخبی از رمان های فارسی پس از انقلاب اسلامی انجام شده است. جامعه پژوهش شامل پنج رمان شاخص این دوره از جمله: جزیره سرگردانی اثر سیمین دانشور، کلیدر اثر محمود دولت آبادی، سگ و زمستان بلند اثر شهرنوش پارسی پور، خانه ادریسی ها و دو منظره اثر غزاله علیزاده است که به سبب ظرفیت روایی و حضور برجسته مولفه های هویتی درون متنی انتخاب شده اند. این مطالعه با به کارگیری روش تحلیل محتوای کیفی و بر اساس «سند مولفه های هویت ملی ایرانیان»، به تحلیل عناصر مرتبط با هویت فرهنگی ایرانی و اسلامی در این آثار می پردازد. این پژوهش با اتکا بر سند «مولفه های هویت ملی ایرانیان» و رویکرد انتقادی نورمن فرکلاف، با تمرکز بر سازوکارهای زبانی و نشانه شناختی، چگونگی بازنمایی مولفه هایی چون استعمارستیزی، ملی گرایی و دفاع از سرزمین، و وحدت میان خرده فرهنگ ها را در متون روایی بررسی می کند. در ادامه، شواهد استخراج شده از رمان ها در سه سطح تحلیل گفتمان فرکلاف- سطح توصیف، سطح تفسیر و سطح تبیین- تحلیل می شوند تا نحوه شکل گیری، انتقال و تثبیت گفتمان های هویت ملی در ساختار روایی آثار روشن گردد. یافته ها نشان می دهد که هر اثر با سازوکارهای روایت، الگوهای شخصیت پردازی و بازنمایی کنش های اجتماعی، نقش ادبیات را در تبیین، شکل دهی و تقابل گفتمان های هویتی متنوع در ایران معاصر آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

رمان های معاصر فارسی ، بازنمایی هویت ، مولفه های هویت ملی ، هویت ایرانی- اسلامی ، انسجام فرهنگی