بررسی اسنادی فعالیت آژانس یهود در ایران و پیامدهای اقتصادی آن در دوره پهلوی دوم

آژانس یهود یکی از مهم ترین نهادهای صهیونیستی است که از آغاز قرن بیستم تاکنون نقش محوری در تسهیل مهاجرت یهودیان سراسر جهان به فلسطین و تقویت بنیان های اقتصادی و جمعیتی اسرائیل ایفا کرده است. این مقاله به بررسی نقش این سازمان در دوران پهلوی دوم می پردازد؛ دورانی که با وجود نبود روابط رسمی دیپلماتیک میان ایران و اسرائیل، زمینه هایی برای فعالیت آژانس یهود در کشور فراهم بود. آژانس یهود با بهره گیری از شبکه های سیاسی، مذهبی و اقتصادی درون جامعه یهودیان ایران، توانست روند مهاجرت یهودیان ایرانی به سرزمین های اشغالی را به صورت منسجم و سازمان یافته هدایت کند. در این راستا، اقدامات این سازمان تنها محدود به تشویق مهاجرت نبود، بلکه شامل آماده سازی مقدمات مالی، صدور گذرنامه، ایجاد ارتباطات با دولت های واسطه، و حتی تسهیل در انتقال دارایی های خانوارهای مهاجر نیز می شد. مساله اصلی در این پژوهش آن است که چگونه این نهاد بین المللی توانست مهاجرت یهودیان ایرانی و انتقال سرمایه های آن ها به اسرائیل را هدایت کند و چه پیامدهایی برای اقتصاد ایران به جا گذاشت؟این مطالعه با روش تحلیل تاریخی و بر پایه ی اسناد آرشیوی و منابع تاریخی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد فعالیت آژانس یهود، ضمن سازماندهی مهاجرت جمعی یهودیان ایرانی، به خروج چشم گیر سرمایه های انسانی و مالی از ایران منجر شد. کاهش نیروی کار ماهر، خروج سرمایه های تجاری، و تضعیف برخی فعالیت های اقتصادی در مناطق شهری از جمله پیامدهای ملموس این روند بود. در مقابل، آژانس یهود از این فرصت برای تقویت بنیان های اقتصادی و صنعتی اسرائیل، به ویژه در دهه های نخستین تاسیس آن، بهره برداری موثری کرد.

کلیدواژه ها:

آژانس یهود ، مهاجرت یهودیان ، انتقال سرمایه ، اقتصاد ایران ، دوران پهلوی