بررسی تفسیری تطبیقی عدم سجده ابلیس با محوریت آیه۳۴ سوره بقره در تفسیر تسنیم و تبیان

آنچه از ظواهر قرآن کریم و روآیات استنباط می شود همه ملائکه دستور سجده برآدم را اطاعت نموده و بلافاصله در برابر مسجود خویش سجده نموده لیکن ابلیس از این امر تخلف نموده و از جمله کافران شمرده می شود. حال با توجه به استثنائی که در این امر الهی مشاهده می شود، آیا ابلیس از آغاز از جمله ملائکه بوده ، مامور به سجده گشت و تخلف نمود و لذا استثناء به صورت متصل دانسته می شود یا این که این استثناء منقطع بوده و ابلیس را شامل نمی شود؟ هرچند وقتی همه ملائکه مامور به سجده می شوند امر شامل مادون آنها هم شده ابلیس را در بر می گیرد. نظر به اینکه آیا متصل، یا منقطع بودن استثناء می تواند درماهیت جن یا ملک بودن ابلیس اثر داشته باشد یا خیر از سوی مفسران مباحث متعددی مطرح گشت. در این پژوهش تلاش گشت تا به دو دیدگاه صاحب تفسیر تبیان و تسنیم اشاره گردد. یافته های تحقیق برآن است که تبیان، ابلیس را از جنس ملک دانسته و تسنیم آن را از جنس جن می شمارد اما از منظر این پژوهش هرچند براساس نص قرآن کریم ابلیس از جنس جن شمرده می شود لیکن با توجه به اباء و استکباری که ورزید جزء کافران قرارگرفت نه آنکه از آغاز جزء کافران بوده باشد. این پژوهش تلاش نموده تا به روش تحلیلی، انتقادی این دو دیدگاه را ارزیابی نماید و معتقد است هر کدام از این دو دیدگاه می تواند از جهتی درست و لیکن کامل نباشد.

کلیدواژه ها:

قرآن ، تفسیر تطبیقی ، عدم سجده ، نوع استثناء ، ملائکه ، ابلیس ، جن