آسیبشناسی روشی و مبنایی ابنحجر عسقلانی در کتاب «تبیین العجب بما ورد فی شهر رجب»

ابنحجر عسقلانی در کتاب تبیین العجب بما ورد فی شهر رجب، با رویکردی سختگیرانه و با تکیه انحصاری بر نقد سندی، بیشتر روایات فضائل ماه رجب را طرد کرده است. این رویکرد صرفا سندمحور با چارچوبهای جایگزین در مطالعه روایات فضائل، مانند نقد متنی و مبانیای چون قاعده تسامح در ادله سنن، در تعارض است؛ همچنین پاسخگوی نیازهای عینی جامعه در تبیین این اعمال نیست. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و رویکرد نقد درونی، در پی شناسایی آسیبهای روشی و مبنایی رویکرد ابنحجر و تاثیر آن بر استنباط حکم عملی از این روایات است. یافتههای پژوهش نشان میدهد دیدگاه ابنحجر از سه آسیب بنیادین رنج میبرد: ۱. خلط روشی میان «حدیث ضعیف» و «حدیث موضوع» و طرد کلی آنها؛ ۲. نقص روشی در نتیجه اغفال نقد محتوایی و تکیه یکسویه به نقد سندی؛ ۳. اشکال مبنایی در عدم تفکیک حوزههای مختلف روایات  مانند: احکام  و فضائل، و درنتیجه، انکار قواعدی مانند تسامح. درنهایت، مقاله ضمن نقد این رویکرد، به تبیین پیامد عملی میپردازد که بر اساس آن، ضعف سندی بهطور مطلق به معنای نفی هرگونه ترغیب عملی نیست و در فضای ادله سنن و با انگیزه «رجاء» و «امید ثواب» میتوان به برخی از این روایات عمل کرد.

کلیدواژه ها:

ابن حجر عسقلانی ، تبیین العجب بما ورد فی شهر رجب ، روایات فضائل ، نقد سندی ، تسامح در ادله سنن ، روش شناسی حدیثی