کارآمدی آموزش قرآنی در ارتقا سواد دینی_دیجیتال و کاهش آسیب های فضای مجازی نوجوانان

زمینه و هدف: هدف این پژوهش، طراحی و ارزیابی کارآمدی یک بسته آموزشی مبتنی بر آموزه های قرآنی در کاهش آسیب های فضای مجازی و ارتقای سواد دینی-دیجیتال نوجوانان بود.روش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با طرح شبه آزمایشی پیش آزمون–پس آزمون با گروه کنترل اجرا شد. جامعه آماری شامل دانش آموزان متوسطه دوم شهرستان ارومیه در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود. با روش نمونه گیری خوشه ای تصادفی، ۱۲ مدرسه (۶ مدرسه در گروه مداخله و ۶ مدرسه در گروه کنترل) انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسش نامه استاندارد آسیب های فضای مجازی و پرسش نامه محقق ساخته سواد دینی-دیجیتال (بررسی شده از نظر روایی و پایایی) بود. گروه مداخله در ۸ جلسه آموزشی بر پایه آموزه های قرآنی (اخلاق گفت وگو، پرهیز از شایعه و تهمت، مسئولیت پذیری اطلاعاتی و تقویت فضایل صبر و کنترل نفس) شرکت کردند؛ داده ها با استفاده از آزمون های ANCOVA و مدل های خطی مختلط تحلیل شد.یافته ها: نتایج نشان داد میانگین نمرات آسیب های فضای مجازی در گروه مداخله به طور معناداری کاهش یافت (p<۰.۰۱) و میانگین نمرات سواد دینی-دیجیتال افزایش چشمگیری داشت (p<۰.۰۰۱). اثرات به دست آمده در پیگیری سه ماهه نیز پایدار باقی ماند. تحلیل کیفی پرسشنامه ها حاکی از آن بود که مولفه های اخلاق رسانه ای قرآنی، تقویت خودکنترلی و ارتقای مسئولیت پذیری از مهم ترین عوامل اثرگذار در تغییر رفتار بودند.نتیجه گیری: بسته آموزشی مبتنی بر آموزه های قرآنی توانست در کاهش آسیب های فضای مجازی و ارتقای سواد دینی-دیجیتال نوجوانان موثر واقع شود. این الگو می تواند به عنوان یک ابزار تربیتی-پیشگیرانه در برنامه های درسی مدارس و مراکز مشاوره تربیتی مورد استفاده قرار گیرد و زمینه ساز طراحی سیاست های تربیت رسانه ای مبتنی بر معارف اسلامی باشد.

کلیدواژه ها:

سواد دینی-دیجیتال ، آسیب های فضای مجازی ، مداخله قرآنی ، نوجوانان ، کارآمدی آموزشی