دگرسازی جای به مکان؛ تطبیق و ارتقای ظرفیت های فضایی با توانمندی های محیطی

مسئله پژوهش، نقد مداخلات محیطی در معماری و شهرسازی معاصر است که با نادیده انگاری عناصر زیستی، «جای» (Site) را از ظرفیت های محیطی تهی کرده و آن را به کالبدی صرف برای تحمیل خواسته های انسانی تقلیل داده اند. این نقیضه، ریشه در ناکارآمدی نظریه های رایج مکان در تبیین هم زمان و دیالکتیکی مولفه های کالبدی و توانمندی های محیطی دارد. در پاسخ به این شکاف نظری، هدف اصلی پژوهش حاضر، توصیف و تبیین فرآیند «دگرسازی فضایی» است. این مطالعه می کوشد تا نشان دهد چگونه می توان با واکاوی رابطه تعاملی میان «ظرفیت های فضایی جای» و «توانمندی های محیطی مکان»، بستر فیزیکی را با بازتعریف کارکردها و ادراکات، به یک ساختار معنادار، زیسته و واجد ارزش های محیطی (مکان/Place) ارتقا داد. پژوهش حاضر با اتخاذ روش تحقیق کیفی از نوع بریکولاژ (بریکلاژ) و با تکیه بر نرم افزارMAXQDA، انجام شده است. پژوهش، به فهم چگونگی هم افزایی ظرفیت های فضایی جای و توانمندی های محیطی مکان، در قالب ۴ سناریو (مکان های هوشمند الگوریتمی، مکان های بوم سازگار جامعه محور، مکان های مصرفیاره و گسسته، مکان های پویا و هم افزا از طریق انطباق) دست یافته است. نتایج پژوهش به ارائه چهار فرضیه پژوهشی برآمده از ترکیب سازی این سناریوها و ارائه چارچوبی مفهومی انجامیده است. راهکارهایی کاربردی مبتنی بر سناریو منتخب: «مکان های پویا و هم افزا از طریق انطباق»، برای بازآفرینی فضاهای شهری و ارتقای هویت، کارکرد و کیفیت ادراک شده مکان، ارائه گردید.

کلیدواژه ها:

بازیگران محیطی ، سناریوهای مکانی ، فرضیات مکانی ، مکان سازی ، مداخلات محیطی