هدف: افزایش چشمگیر جمعیت و تقاضای فزاینده برای غذا، ضرورت افزایش تولیدات کشاورزی و در نتیجه، مصرف کودهای شیمیایی را در سراسر جهان ایجاب کرده است. با این حال، مصرف بیش از حد این نهاده های شیمیایی فراتر از سطوح توصیه شده، منجر به پیامدهای محیط زیستی و بهداشت عمومی قابل توجهی شده است. برای حفظ مصرف بهینه و اطمینان از برنامه ریزی مناسب در خصوص کودهای شیمیایی، داشتن آگاهی دقیق از وضعیت موجود ضروری است. این مطالعه با هدف بررسی وضعیت و روند مصرف کودهای شیمیایی در ایران و شناسایی چالش ها و شکاف های اطلاعاتی مرتبط انجام شده است.روش پژوهش : این مطالعه کیفی در سال ۱۴۰۴ انجام شد و داده ها با استفاده از چهار روش مکمل شامل مرور اسناد، مصاحبه های نیمه ساختارمند با ذی ربطان، مشاوره های آنلاین و حضوری و بحث گروهی متمرکز در نشست های نخبگانی گردآوری شد. داده ها در نشست های نخبگانی با حضور مدیران و کارشناسان ارشد سازمان های مرتبط مورد بررسی و اعتبارسنجی قرار گرفت.یافته ها: بر اساس نتایج به دست آمده، عمده کودهای شیمیایی در ایران تولید داخلی است. البته بخشی از کودهای بازار تقلبی بوده که در داخل کشور تولید و به نام برندهای خارجی بسته بندی و توزیع می شود. حدود ۸۵ درصد کودهای مصرفی در ایران یارانه ای هستند که توسط شرکت خدمات حمایتی کشاورزی از محل تولیدات داخلی و یا واردات تامین و توزیع می شوند و ۱۵ درصد مابقی توسط بخش خصوصی تامین و توزیع می شود. دسترسی به آمار دقیق و به روز میزان مصرف کودهای شیمیایی در ایران محدود است، همچنین آمار میزان مصرف کودهای شیمیایی در منابع داخلی و بین المللی دارای ابهامات و تفاوت های مهمی است. تخمین حداقل میزان مصرف همه انواع کودهای شیمیایی کشور در سال ۱۴۰۲ که مورد اجماع ذی ربطان واقع شد، ۳/۵ تا ۴/۱ میلیون تن معادل ۲۲۳ تا ۲۶۱ کیلوگرم در هکتار است. الگوی مصرف بلندمدت کودهای شیمیایی در ایران، روندی افزایشی داشته؛ اما با نوساناتی همراه بوده است. البته تفاوت های استانی در میزان مصرف، قابل توجه هستند. ملاک اصلی قضاوت کفایت کمیت مصرف توسط بسیاری از ذی ربطان در ایران، شاخص های میانگین مصرف بوده است که شاخص محدود و ناکارآمدی است که نیازمند تفسیرهایی است که بسیار مستعد خطا است.نتیجه گیری: با وجود محدودیت ها و چالش ها، این مطالعه توانست با استفاده از آمار معتبر در دسترس و بر اساس اجماع نظر ذی ربطان تصویر جامع تر و شفاف تری از سیمای کمیت مصرف کودهای شیمیایی ارائه دهد. همچنین این پژوهش علاوه بر شناسایی خلاءها و چالش های اطلاعاتی و ناکارآمدی شاخص میانگین در قضاوت کفایت مصرف، تاکید بر ضرورت تغییر رویکرد از «کمیت مصرف» به «کارایی مصرف» در قضاوت و برنامه ریزی برای تامین و توزیع نیاز کودی کشور و
بهینه سازی مصرف آن دارد.
