مقایسه صورت شفاهی و روایت های مکتوب افسانه «چهل برادر و چهل دیو» برپایه الگوی ریخت شناسی ولادیمیر پراپ

پژوهش حاضر با هدف تحلیل ساختار روایی افسانه «چهل برادر و چهل دیو» براساس الگوی ریخت شناسی ولادیمیر پراپ انجام شده است. روایت شفاهی این افسانه با عنوان «خاکی و دیوها» از شهرستان کمیجان در استان مرکزی گرد آمده است. روایت های مکتوب این قصه در سه کتاب افسانه های مردم مازندران و ترکمن صحرا، افسانه های محلی قاینات و داستان های عامیانه لرستان موجود است. روایت شفاهی نویافته در مقایسه با نسخه های مکتوب طولانی تر است و جزئیات بیشتری دربردارد. با بررسی تمام روایت های این قصه روشن شد که روایت های حاضر گرچه از نظر تعداد «حرکت»ها و برخی بنمایه ها با هم تفاوت دارند، اما همگی با الگوی ساختاری پراپ همخوان هستند. از نظر توالی کارکردها نیز همه روایت ها تا حد زیادی از الگوی پراپ پیروی می کردند. در بررسی روایت های افسانه حاضر، یک کارکرد ویژه به عنوان «مانع زدایی» نیز شناسایی شد که در الگوی پراپ وجود ندارد، اما عنصری مهم در تحلیل خویشکاری های این داستان محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

افسانه های مردم ، قصه های پریان ، ولادیمیر پراپ ، فرمالیسم روسی ، ریخت شناسی ، افسانه «چهل برادر و چهل دیو»