واکاوی تجربیات زیسته مدیران مدارس هوشمند از چالش های اخلاقی در عصر هوش مصنوعی

هدف این پژوهش واکاوی و تبیین چالش های اخلاقی ناشی از به کارگیری هوش مصنوعی در مدارس هوشمند از منظر تجربیات زیسته مدیران مدارس شهر تهران است. این مطالعه با رویکرد کیفی و مبتنی بر روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. مشارکت کنندگان شامل ۱۸ نفر از مدیران مدارس هوشمند شهر تهران بودند که به صورت هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. گردآوری داده ها صرفا از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق انجام گرفت. مصاحبه ها ضبط، به صورت کلمه به کلمه پیاده سازی و با استفاده از تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفت. برای سامان دهی داده ها و فرایند کدگذاری از نرم افزار NVivo استفاده شد. تحلیل داده ها به شناسایی چهار مقوله اصلی انجامید: چالش های اخلاقی مرتبط با حریم خصوصی و داده ها، تعارض های اخلاقی در تصمیم گیری مدیریتی مبتنی بر هوش مصنوعی، چالش های اخلاقی مرتبط با نقش ها و روابط انسانی در مدرسه هوشمند، و چالش های اخلاقی کلان و ساختاری در حکمرانی هوش مصنوعی آموزشی. یافته ها نشان داد که مدیران با ابهام در مسئولیت پذیری اخلاقی، نگرانی از سوگیری الگوریتمی، تضعیف روابط انسانی و فقدان چارچوب های سیاستی شفاف مواجه اند. نتایج حاکی از آن است که چالش های اخلاقی هوش مصنوعی در مدارس هوشمند، ماهیتی چندبعدی و زمینه مند دارند و مستلزم توجه هم زمان به سطوح مدیریتی، انسانی و سیاستی هستند. هدف این پژوهش واکاوی و تبیین چالش های اخلاقی ناشی از به کارگیری هوش مصنوعی در مدارس هوشمند از منظر تجربیات زیسته مدیران مدارس شهر تهران است. این مطالعه با رویکرد کیفی و مبتنی بر روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. مشارکت کنندگان شامل ۱۸ نفر از مدیران مدارس هوشمند شهر تهران بودند که به صورت هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. گردآوری داده ها صرفا از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق انجام گرفت. مصاحبه ها ضبط، به صورت کلمه به کلمه پیاده سازی و با استفاده از تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفت. برای سامان دهی داده ها و فرایند کدگذاری از نرم افزار NVivo استفاده شد. تحلیل داده ها به شناسایی چهار مقوله اصلی انجامید: چالش های اخلاقی مرتبط با حریم خصوصی و داده ها، تعارض های اخلاقی در تصمیم گیری مدیریتی مبتنی بر هوش مصنوعی، چالش های اخلاقی مرتبط با نقش ها و روابط انسانی در مدرسه هوشمند، و چالش های اخلاقی کلان و ساختاری در حکمرانی هوش مصنوعی آموزشی. یافته ها نشان داد که مدیران با ابهام در مسئولیت پذیری اخلاقی، نگرانی از سوگیری الگوریتمی، تضعیف روابط انسانی و فقدان چارچوب های سیاستی شفاف مواجه اند. نتایج حاکی از آن است که چالش های اخلاقی هوش مصنوعی در مدارس هوشمند، ماهیتی چندبعدی و زمینه مند دارند و مستلزم توجه هم زمان به سطوح مدیریتی، انسانی و سیاستی هستند.

کلیدواژه ها:

تجربه زیسته ، مدیران مدارس هوشمند ، چالش های اخلاقی ، هوش مصنوعی در آموزش ، پدیدارشناسی