ارائه الگوی مطلوب تربیت شهروند مجازی مبتنی بر سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و اسناد بالادستی با رویکرد داده بنیاد

این پژوهش با هدف ارائه الگوی مطلوب تربیت شهروند مجازی مبتنی بر سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و اسناد بالادستی انجام شده است. این مطالعه یک پژوهش کیفی با ماهیت کاربردی است که با رویکرد نظریه داده بنیاد به انجام رسیده است. داده ها از طریق تحلیل محتوای سه سند اصلی شامل سند تحول بنیادین، برنامه درسی ملی و سند توسعه برنامه هفتم دولت استخراج شد. تحلیل داده ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت. همچنین برای اعتبارسنجی مولفه های استخراج شده، از تکنیک دلفی و نمونه گیری هدفمند استفاده و با ۲۰ نفر از خبرگان علمی و اجرایی آموزش و پرورش مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام شد. در نهایت مجموعه ای از مولفه ها در قالب عوامل علی، زمینه ای، مداخله ای، راهبردها و پیامدهای تربیت شهروند مجازی شناسایی شد. تحلیل محتوا منجر به شناسایی ۹۲ شاخص اولیه شد که پس از ادغام موارد مشابه، ۷۵ شاخص نهایی استخراج گردید. این شاخص ها در قالب پنج بعد اصلی شامل عوامل علی، زمینه ای، مداخله ای، راهبردهای تربیتی و پیامدها طبقه بندی شدند. اجرای سه دور تکنیک دلفی نشان داد که میان خبرگان درخصوص اهمیت و اولویت بندی مولفه ها اجماع قابل قبولی وجود دارد (ضریب کندال در دور سوم برای ابعاد مختلف بین ۰/۷۴۱ تا ۰/۸۰۳ گزارش شد). در نهایت مدل ساختاری تربیت شهروند مجازی تدوین شد که ارتباط میان مولفه های محوری و ابعاد کلیدی تربیت شهروندی مجازی را تبیین می کند. پژوهش حاضر نشان داد که اسناد بالادستی نظام آموزشی به طور ضمنی و مستقیم ظرفیت بالایی برای تبیین سازوکارهای تربیت شهروند مجازی دارند و ترکیب تحلیل اسنادی با نظر خبرگان می تواند به الگویی جامع، هماهنگ و مبتنی بر نیازهای واقعی نظام آموزشی منجر شود. تحقق این الگو مستلزم توجه به عوامل چندبعدی از جمله زیرساخت های فناورانه، خودآگاهی دانش آموزان، مدیریت مدرسه، قوانین مجازی و راهبردهای مسئولیت پذیری اجتماعی است. این پژوهش با هدف ارائه الگوی مطلوب تربیت شهروند مجازی مبتنی بر سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و اسناد بالادستی انجام شده است. این مطالعه یک پژوهش کیفی با ماهیت کاربردی است که با رویکرد نظریه داده بنیاد به انجام رسیده است. داده ها از طریق تحلیل محتوای سه سند اصلی شامل سند تحول بنیادین، برنامه درسی ملی و سند توسعه برنامه هفتم دولت استخراج شد. تحلیل داده ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت. همچنین برای اعتبارسنجی مولفه های استخراج شده، از تکنیک دلفی و نمونه گیری هدفمند استفاده و با ۲۰ نفر از خبرگان علمی و اجرایی آموزش و پرورش مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام شد. در نهایت مجموعه ای از مولفه ها در قالب عوامل علی، زمینه ای، مداخله ای، راهبردها و پیامدهای تربیت شهروند مجازی شناسایی شد. تحلیل محتوا منجر به شناسایی ۹۲ شاخص اولیه شد که پس از ادغام موارد مشابه، ۷۵ شاخص نهایی استخراج گردید. این شاخص ها در قالب پنج بعد اصلی شامل عوامل علی، زمینه ای، مداخله ای، راهبردهای تربیتی و پیامدها طبقه بندی شدند. اجرای سه دور تکنیک دلفی نشان داد که میان خبرگان درخصوص اهمیت و اولویت بندی مولفه ها اجماع قابل قبولی وجود دارد (ضریب کندال در دور سوم برای ابعاد مختلف بین ۰/۷۴۱ تا ۰/۸۰۳ گزارش شد). در نهایت مدل ساختاری تربیت شهروند مجازی تدوین شد که ارتباط میان مولفه های محوری و ابعاد کلیدی تربیت شهروندی مجازی را تبیین می کند. پژوهش حاضر نشان داد که اسناد بالادستی نظام آموزشی به طور ضمنی و مستقیم ظرفیت بالایی برای تبیین سازوکارهای تربیت شهروند مجازی دارند و ترکیب تحلیل اسنادی با نظر خبرگان می تواند به الگویی جامع، هماهنگ و مبتنی بر نیازهای واقعی نظام آموزشی منجر شود. تحقق این الگو مستلزم توجه به عوامل چندبعدی از جمله زیرساخت های فناورانه، خودآگاهی دانش آموزان، مدیریت مدرسه، قوانین مجازی و راهبردهای مسئولیت پذیری اجتماعی است.

کلیدواژه ها:

تربیت شهروند مجازی ، سند تحول بنیادین ، برنامه درسی ملی ، سند توسعه برنامه هفتم دولت