کاهش شکاف فناورانه در صنعت لواز م خانگی: درس آموخته هایی از تجارب همپایی بنگاه های ایرانی

فرارسی فناورانه به عنوان فرایند کاهش شکاف با پیشگامان، یکی از ارکان رقابت پذیری بین المللی صنایع محسوب می شود. این مقاله با هدف توسعه چارچوبی بومی برای فرارسی فناورانه، تجارب بنگاه های موفق ایرانی در صنعت لوازم خانگی را طی یک دوره پنج ساله واکاوی می کند. پژوهش حاضر از نظر جهت گیری، کاربردی و از منظر هدف، اکتشافی است. در گام اول، با تحلیل صورت های مالی و سهم بازار، هفت بنگاه برتر که محصولات جدید با فناوری بالا معرفی کرده بودند، به صورت هدفمند انتخاب شدند. در گام دوم، داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با مدیران و خبرگان صنعت و تحلیل محتوای کیفی برنامه های اجرایی، به استخراج ۱۵ عامل کلیدی انجامید. در گام سوم، با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی مبتنی بر ۵۴ پرسشنامه، مدل معادلات ساختاری برای تبیین روابط متغیرها توسعه یافت. نتایج نشان می دهد موفقیت در فرارسی حاصل تعامل چهار بعد اصلی است: «رژیم فناوری» (چرخه توسعه کوتاه، دسترسی به دانش خارجی، مهندسی معکوس)، «محیط نهادی» (حمایت دولتی، ممنوعیت واردات، پیوند دانشگاه و صنعت)، «راهبرد فرارسی» (دنباله روی از پیشگامان و بهره گیری از پنجره های فرصت) و «قابلیت های درون بنگاهی» (قابلیت فناورانه، نوآورانه و تولیدی). مدل ضمن انطباق با مدل های بین المللی نقش پررنگ تر مداخلات نهادی و اقتضائات اقتصاد ایران را برجسته می کند. بنگاه های موفق مسیر فرارسی را مطابق با الگوی چرخه عمر معکوس، از مهندسی معکوس و طراحی تدریجی به سمت توسعه محصول جدید پیموده اند. چارچوب چهاربعدی ارائه شده، دلالت هایی برای سیاستگذاران در جهت طراحی حمایت های مرحله ای و تقویت قابلیت های درون بنگاهی فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

همپایی فناوری ، صنعت لوازم خانگی ، رژیم فناوری ، محیط نهادی ، تحلیل عاملی تاییدی