نهاد شهریاری و پیوند آن با ایزد خورشید در ادبیات ایرانی (از اوستا تا متون نظم و نثر فارسی نو متقدم)

نوشتار حاضر به بررسی ارتباط و پیوند خورشید، در هیات یک ایزد باستانی، با نهاد شهریاری، در متون ایرانی می-پردازد. این مطالعه، متن محور بوده و روندی تاریخی را پی می گیرد. به گونه ای که ارتباط ایزد خورشید با شهریاران، از کهن ترین متون به جای مانده در حوزه فرهنگی ایران، یعنی متون اوستایی آغاز می شود، سپس به برخی متون فارسی میانه رسیده و در نهایت این پیوستگی در متون فارسی نو متقدم، به ویژه متون نظم، پیگیری می شود. در این نوشتار کوشش شده تا این نمود برجسته از پیوستار تفکر، در پهنه فرهنگ ایرانی از متون ایرانی باستان تا متون فارسی نو متقدم، بازنمایی شود. در دوره پسااسطوره ای ایرانی، طی چندین قرن متمادی، شاهد آنیم که سخنور فارسی زبان در امتداد اندیشه اساطیری، پیوندی میان شهریار و خورشید برقرار می کند تا جایی که از شهریار، موجودی شبه اسطوره ای، غیرقابل دسترس و به نوعی مقدس می سازد. این پیوند در قالب تشبیهات و استعارات، با توجه به ویژگی های مشترک ایزد خورشید و شهریار برقرار می شود. چنین رویکردی را نه تنها در ادبیات روایی-حماسی ای چون شاهنامه فردوسی، که به نوعی حامل و راوی تاریخ و اسطوره است، بلکه در تغزل ها و مدیحه سرایی ها نیز می یابیم. در نوشتار حاضر به منابع اخیر توجه ویژه ای شده است.

کلیدواژه ها:

شهریاری ، ایزد خورشید ، اسطوره های ایرانی