شناسایی و مقایسه یون های فلزی و ترکیبات آلی موجود در ساقه نی و بامبو با استفاده از فنون جذب اتمی، کروماتوگرافی گازی- طیف سنجی جرمی

سابقه و هدف: با عنایت به محدودیت تامین مواد اولیه موردنیاز صنایع چوب و کاغذ کشور، استفاده از منابع لیگنوسلولزی مانند باگاس، نی، بامبو، لینتر پنبه، پنبه، چوب پسماند هرس کیوی، پسماند کلزا و غیره در صنایع فیبری ایران از اهمیت زیادی برخوردار است. در این میان، بامبو و نی به عنوان یکی از منابع تجدیدشونده را نباید از نظر دور داشت، به طوری که ساقه و پسماندهای آن می تواند تامین کننده بخشی از مواد لیگنوسلولزی غیرچوبی صنایع ایران باشد. این تحقیق باهدف شناسایی عناصر معدنی و اجزای شیمیایی مواد آلی موجود در ساقه نی و بامبو انجام شد.مواد و روش ها: تعداد سی ساقه نی و بامبو از منطقه غرب مازندران انتخاب و قطع گردید. در مرحله اول آرد ساقه نی و بامبو و درصد خاکستر آنها طبق آزمون­های استاندارد TAPPI تهیه شد. با کمک اسید نیتریک ۶۳ درصد و دستگاه جذب اتمی، نوع و درصد عناصر معدنی آن­ها تعیین گردید. سپس درصد مواد استخراجی نمونه های آزمونی اندازه­گیری شد. مواد استخراجی توسط حلال استن از آرد چوب جداسازی و باقیمانده مواد استخراجی به داخل یک ویال شیشه ای منتقل و به آن واکنش گر BSTFA اضافه گردید. نمونه ها به مدت ۱ ساعت در حمام بن ماری و دمای ۷۰ درجه سانتی گراد قرار گرفته و برای آنالیز به دستگاه  GC-MSتزریق شدند. شناسایی ترکیبات با توجه به دیاگرام زمان بازداری، محاسبه ضریب کوارتز و جدول آدامز انجام شد.یافته ها: نتایج نشان داد که مقدار جذب یون­های روی، مس و منیزیم در ساقه بامبو بیشتر از مقادیر آنها در ساقه نی است. همچنین مقدار جذب یون­های آهن، سرب، پتاسیم و منگنز در ساقه نی بیشتر از ساقه بامبو می باشد. نتایج GC-MS نشان داد که در ساقه نی ۹۶ ترکیب وجود دارد که ۲- فنیل-N- متیل آنیلین (۹۹/۲۵%)، بنز آلدئید (۷۰/۲۰%)، ۲،۱- بنزن دی کربوکسیلیک اسید (۴۸/۱۱%) و زایلان (۱۶/۱%) به عنوان مهمترین ترکیبات هستند. در ساقه بامبو ۱۰۴ ترکیب شناسایی شد که بنز آلدئید (۴۳/۴۶%)، آهن، مونوکربونیل (۹۴/۱%)، بی بنزیل (۵۸/۱%) و وانیلین (۰۹/۰%) دارای بیشترین مقادیر و مهمترین ترکیبات می باشند.نتیجه­ گیری: نتایج نشان داد که میزان جذب یون منیزیم در ساقه نی به عنوان بیشترین و میزان جذب یون سرب در بامبو به عنوان کمترین عناصر شناسایی شده بودند. بررسی کروماتوگرام­ها هم نشان داد که ۹ ترکیب زایلان، بنز آلدئید، بنزیل کلراید، بنزن متانل، دودکان، تترادکان، بی بنزیل، اوکتادکان و ۲،۱- بنزن دی کربوکسیلیک اسید به صورت مشترک در ساقه نی و بامبو وجود دارند. همچنین ترکیبات وانیلین و آهن، مونوکربونیل در ساقه بامبو و ترکیبات بیس (۲-اتیل هگزیل) فتالات و جیبرلین A۳ در ساقه نی بسیار مهم و حائز اهمیت است. در این میان، بنزآلدئید به عنوان یکی از مهمترین و بیشترین ترکیب شناسایی شده در ساقه بامبو و نی است. این ترکیبات می توانند در مصارف ساقه نی و بامبو نقش موثری داشته باشند.

کلیدواژه ها:

ساقه نی ، بامبو ، یون فلزی ، ترکیبات آلی ، زمان بازداری ، جذب اتمی