تبیین و تحلیل نظام یافته ی موانع اجرایی سازی اسناد توسعه صنعتی ایران (رویکرد مدل سازی نرم)

علی رغم تاکید اسناد بالادستی متعدد، شکاف معناداری بین اهداف پیش بینی شده و عملکرد واقعی بخش صنعت ایران (با نرخ رشد متوسط ۱.۵٪ در دهه ۱۳۹۰) وجود دارد. این پژوهش با هدف تحلیل نظام مند موانع اجرایی اسناد توسعه صنعتی ایران و تبیین روابط سلسله مراتبی و علی بین آن ها انجام شده است. این تحقیق از نوع کاربردی و با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) انجام شده است. در گام اول، با به کارگیری روش تحلیل مضمون و مطالعه اسناد و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۸ خبره، موانع اصلی شناسایی شد. در گام دوم، از روش مدلسازی ساختاری تفسیری (ISM) و تحلیل MICMAC استفاده گردید و داده های لازم از پرسشنامه مقایسه زوجی توسط ۱۵ خبره جمع آوری و تحلیل شد. بر اساس یافته ها، ۶ مانع اصلی شناسایی شد. تحلیل های ISM و MICMAC نشان داد که مانع «عدم تعامل مثبت سیاستگذاران و ذینفعان» به عنوان یک متغیر مستقل و پایه ای، تاثیرگذارترین عامل بر کل سیستم است. این مانع در پایه ترین سطح مدل قرار گرفت. در مقابل، موانعی مانند «عدم اجماع در چشم انداز» و «مشخص نبودن نهاد متولی» به عنوان متغیرهای وابسته و سطح بالا شناسایی شدند. نتیجه گیری کلی حاکی از آن است که مسئله اصلی، محتوای اسناد نیست، بلکه ضعف در «حکمرانی» و «بستر نهادی» اجرای آن هاست. حل سایر موانع بدون توجه و رفع این مانع کلیدی و ریشه ای (عدم تعامل مثبت سیاستگذاران و ذینفعان)، دشوار یا غیرممکن خواهد بود. این مطالعه پیشنهاد می کند تمرکز اصلی سیاستگذاران باید بر ایجاد سازوکارهای نهادی دائمی برای بهبود تعامل، اعتمادسازی و مشارکت فعال تمام ذینفعان قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

توسعه صنعتی ، سیاست صنعتی ، مدلسازی ساختاری تفسیری ، اسناد توسعه ، صنایع ایران ، استراتژی صنعتی