درک درک حسی (آگاهی مرتبه­ دوم) و خودآگاهی بدن مند در نظریه­ ابن سینا

ابن سینا در مواردی تصریح می کند انسان نحوه ای ادراک بدنمند از خود دارد؛ چنان­که خویشتن را نه برهنه، بلکه همراه، پوشیده و پیوسته به بدن درمی یابد. این نگاه با نظریه او درباره خودآگاهی ناهمساز می نماید، زیرا خودآگاهی نزد وی، بویژه در تجربه فکری انسان معلق، ادراکی ابتدایی، بی واسطه، بی­قید وشرط و مستقل از همه­ی حالات و کنش­های شناختی و محتوای آن ها و نیز اندام ها و قوای ادراکی بدنی است؛ بگونه ای­که نه از آن ها اثر یا نشانی می پذیرد، و نه در آن ها بازنمایی یا بازتابی دارد. این دوگانگی میان خودآگاهی بنیادی ابتدایی محض و ادراک بدنمند از خود، ضرورت تبیین پیوند خود (نفس) و بدن در ساحت آگاهی را برجسته می کند. این پژوهش در پی تبیین امکان تحقق نحوه­ای خودآگاهی بدنمند یا ادراک بدنمند از خود ، در نظریه ابن سینا است. نوشتار پیش­رو نشان می­دهد که «ادراک حسی درست (تام)» در نظریه­ی ابن­سینا دو لایه دارد یکی ادراک پدیده­ی عینی محسوس (پیدایی آن برای درک­کننده) و دیگری کنش آگاهانه­ی درک درک که در آن نسبت ادراک(صورت ادراکی) با درک کننده آشکار می­شود و به آگاهی از خود در نقش درک کننده آن پدیده­ می انجامد. این خودآگاهی، از آن روی­که در بستر ادراک حسی و در پیوند با پدیده های جسمانی تحقق می یابد، مناسبتی با سرشت جسمانی پدیده­ها و اندام­ها و قوای بدنی احساس دارد و تابع آن است. بدین ترتیب، خودآگاهی مندرج در ادراک حسی، که محصول ملاحظه یا کنش عقلی درک­کننده به فعل خود و ابزار-اندام خود در پیوند با پدیده­ی بیرونی است، برخلاف شعور بنیادی ابتدایی، درکی اکتسابی، نوشونده و متعین به ویژگی­های اندام حسی-بدنی و شرایط و موقعیت ادراک است و تصویری بدنمند (پیوسته به بدن) از خود فراروی ما می نهد. درواقع، یگانگی فاعل شناسا (نفس) سبب پیدایی تصویری یکپارچه از کنش های مختلف لایه های مختلف شناختی می­شود که در آن، «خود» پیوندی بنیادی با بدن و اندام-ابزار حسی و پدیده­های مادی دارد.

کلیدواژه ها:

ادراک(دریافت) حسی ، درک درک ، خودآگاهی بدن­مند ، انسان معلق ، ابزار-اندام حسی ، ابن سینا