ارزیابی صفات مرفوفیزیولوژیک و اجزای عملکرد و رابطه آن با عملکرد دانه تحت شرایط کشت نشایی و مستقیم در تراکم های مختلف در ارقام کلزا (Brasica napus L.)

سابقه و هدف.: از آنجایی که بیش از ۹۰ درصد روغن مصرفی در کشور از طریق واردات تامین میگردد، لازم است که توسعه کشت گیاهان دانه روغنی و افزایش عملکرد آنها بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. کلزا به دلیل ریز بودن بذرهای آن حساسیت زیادی به عمق کاشت و کیفیت بستر کاشت طی فرآیند جوانهزنی و سبز شدن در مزرعه دارد، از این رو کشت نشایی یکی از راه های افزایش عملکرد در کلزا می باشد.مواد و روش ها: به منظور بررسی برخی از صفات مورفولوژیک، اجزای عملکرد دانه و رابطه آنها با عملکرد دانه در ارقام مختلف کلزا تحت شرایط کشت نشایی و مستقیم در تراکم های مختلف آزمایشی در دو سال زراعی ۹۷-۱۳۹۶ و ۹۸-۱۳۹۷ در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گرگان به اجرا در آمد. آزمایش به صورت اسپلیت پلات-فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با ۳ تکرارو ۳ فاکتور انجام شد. فاکتورهای آزمایش شامل: ۱- روش کاشت، ۲- تراکم بوته و ۳- رقم بود. فاکتور اول اصلی روش کاشت در ۵ سطح،۱) کشت مستقیم بذر در مزرعه همزمان با کشت بذر در سینی نشا، ۲) کشت مستقیم بذر در مزرعه همزمان با انتقال نشا به مزرعه، ۳) کشت نشای تک بوتهای، ۴) کشت نشای کپهای حاوی سه بذر و ۵) کشت نشای کپهای حاوی پنج بذر بود، فاکتور فرعی دوم تراکم بوته در ۲ ۳۰۰۰۰۰ و ۶۰۰۰۰۰ بوته در هکتار و فاکتور فرعی سوم رقم در دو سطح رقم هایولا ۵۰ و دلگان بود.یافته ها: نتایج این آزمایش نشان داد اثر رقم، روش کاشت، تراکم و اثر متقابل روش کاشت و رقم و اثر متقابل روش کاشت و تراکم بر صفات مورفولوژیک از جمله ارتفاع بوته، قطر ساقه و درصد خوابیدگی در گیاه کلزا معنی دار بود، نتایج نشان داد در رقم دلگان در تمام روش های کاشت ارتفاع بوته و ارتفاع اولین غلاف از سطح زمین از رقم هایولا ۵۰ بیشتر بود و کشت نشایی تک بوته در مزرعه نسبت به سایر روش های کشت دیگر دارای ارتفاع بوته بیشتر و درصد خوابیدگی کمتری بود. همچنین نتایج این ازمایش نشان داد اثر رقم، روش کاشت، تراکم و اثر متقابل روش کاشت و رقم و اثر متقابل تراکم و روش کاشت بر اجزای عملکرد دانه (تعداد دانه در غلاف و تعداد غلاف در بوته) و عملکرد دانه در گیاه کلزا معنی دار بود. بیشترین عملکرد دانه در تیمار کشت نشای تک بوتهای و رقم دلگان مشاهده شد که برابر ۹/۳۹۴۰ کیلوگرم در هکتار بود و بر اساس نتایج مقایسه میانگین اثر متقابل روش کاشت و تراکم، در بین روش های مختلف کاشت روش کشت نشای تک بوتهای منجر به بیشترین عملکرد دانه در هر دو تراکم ۳۰ و ۶۰ بوته در متر مربع شد که به ترتیب در تراکم های ۳۰ و ۶۰ بوته در متر مربع عملکرد دانه برابر ۶/۳۷۵۶ و ۹/۳۹۴۰ کیلوگرم در هکتار بود.نتیجه گیری: به طور کلی بر اساس نتایج این آزمایش باید بیان کرد برای موفقیت در کشت کلزا در منطقه گرگان استفاده از کشت نشایی تک بوته، رقم دلگان و تراکم ۳۰ بوته در متر مربع بسیار مفید می باشد و می تواند تاثیر معنی داری بر عملکرد دانه نسبت به کشت مستقیم کلزا داشته باشد.

کلیدواژه ها:

رقم ، کلزا ، عملکرد دانه ، قطر ساقه ، ارتفاع بوته