تحلیل نقش فضاهای بینابینی زیست گرا در ارتقای رفاه روانی و پایداری اجتماعی سکونت گاه های متراکم شهری

فشردگی منظر شهری معاصر، پایداری اجتماعی و تاب آوری سکونت گاه ها را به چالش کشیده و به نابرابری در دسترسی به فضای سبز منجر شده است. این پژوهش، «فضاهای بینابینی» را نه صرفا عناصر کالبدی باقیمانده، بلکه به عنوان زیرساخت های سبز در مقیاس خرد تحلیل می کند که نقش کلیدی در ارتقای رفاه روانی و انسجام اجتماعی دارند. هدف، شناسایی و اولویت بندی مولفه های زیست گرای این فضاها جهت تدوین چارچوبی عملیاتی برای برنامه ریزی پایدار در محیط های متراکم است. پژوهش با رویکرد توصیفی - تحلیلی، ابتدا با روش دلفی ۴۳ مولفه را غربالگری نمود. سپس برای تعیین وزن و اولویت هر مولفه از تکنیک تصمیم گیری چندمعیاره آنتروپی شانون استفاده شد تا با تحلیل عدم قطعیت در داده ها، شاخص هایی که بیشترین تاثیر تمایزدهنده را بر کیفیت فضای جغرافیایی سکونت گاه ها دارند، استخراج شوند. نتایج نشان داد در بعد محیطی، شاخص های کیفی «پیچیدگی و نظم طبیعی» و «گوشه های محافظت شده»، در بعد فیزیکی، «دسترسی پذیری» و در بعد فضایی، «فضاهای مشترک طبقاتی» و «باغ های جیبی» اولویت دارند. این یافته ها بیانگر گذار پارادایم سکونت از «سطح زمین به ارتفاع» است؛ جایی که فضاهای بینابینی زیست گرا با جایگزینی رویکرد «کیفیت ادراکی و عدالت دسترسی» به جای «کمیت فضای سبز»، به کانون های اصلی بازتوانی روانی و تقویت تعامل اجتماعی تبدیل شده اند. این پژوهش راهکارهای نوینی به منظور توزیع عمودی رفاه پیشنهاد می کند. نتایج نشان می دهد ارتقای پایداری اجتماعی و کیفیت زیست در شهرهای متراکم، در گرو توجه به «فضاهای میانی و مشاع» به عنوان ریز فضاهای زیستی در دسترس است. شاخص های استخراج شده می توانند مبنایی علمی در فرایندهای برنامه ریزی شهری ایران برای توسعه منظرهای شهری تاب آور و عادلانه باشند.

کلیدواژه ها:

فضاهای بینابینی ، رفاه روانی ، طراحی زیست گرا ، پایداری اجتماعی ، سکونت گاه های شهری