پیروی از قاعده و جامعه پذیری: خوانشی تربیتی از ویتگنشتاین

مقاله حاضر می کوشد تا با تکیه بر مفاهیم کلیدی فلسفه متاخر ویتگنشتاین چون «تمرین» در برابر «تبیین»، «بازی های زبانی» به مثابه بخشی از «شکل زندگی»، «پیروی از قاعده» به عنوان پدیده ای اجتماعی، طرد «زبان خصوصی»، و تلقی از فلسفه به مثابه «درمان» خوانشی تربیتی از این فیلسوف ارائه دهد. استدلال اصلی آن است که جامعه پذیری و تربیت اجتماعی را نمی توان صرفا فرایندی آگاهانه، مبتنی بر قاعده و قابل توضیح به زبان دانست؛ بلکه درونی شدن هنجارها، ارزش ها و مهارت های اجتماعی از راه «تمرین» و تکرار عملی در بافتی از کنش ها و واکنش های اجتماعی صورت می پذیرد، نه از طریق انتقال نظری قواعد. بر این اساس، دلالت های این خوانش برای نظام های تربیتی عبارت است از: اولویت یافتن «تمرین» بر «تبیین»، هدف گیری «درون شدن به یک شکل زندگی» به جای آموزش صرف باورهای درست، فهم پیوند ناگسستنی «توافق» و «قاعده»، نقش محوری «مثال ها و نمونه های مشترک» در شکل دهی به قضاوت، تاخیر «تردید» و تفکر انتقادی نسبت به باورهای زیرین، ضرورت «دیگری» در فرایند معناپردازی و تربیت، بازتعریف فضایل اخلاقی چون شرم و اعتراف به مثابه دستاوردهای جامعه پذیری زبانی، و سرانجام تلقی از فلسفه (و به تبع آن، تفکر تربیتی) به مثابه «درمان» و دگرگونی در «شیوه زندگی». — پیامد تربیتی این خوانش، گذار از آموزش انتزاعی قواعد به طراحی موقعیت های غنی از تمرین جمعی، درون شدن تدریجی به «شکل زندگی»، اولویت بخشی به یقین های عملی پیش از تردید، و سنجش درک و پیروی از قاعده از راه مشاهده تعاملات اجتماعی و بازخورد دیگری است.

کلیدواژه ها:

'ویتگنشتای' ، 'پیروی از قاعده' ، 'جامعه پذیری' ، 'تمرین' ، 'شکل زندگی'