نقد و بررسی دیدگاه آدام اسمیت در باب مسئله لذت تراژیک و مقایسه آن با آرای هیوم و برک

چرا انسان ها از تماشای بازنمایی رنج و مصیبت در تراژدی لذت می برند، درحالی که همان صحنه ها در زندگی واقعی برایشان ناخوشایند است. این مقاله کوشیده است تا آرای آدام اسمیت، فیلسوف اسکاتلندی دوره روشنگری، را درباره مسئله فوق، موسوم به «لذت تراژیک» یا «تناقض تراژدی» بکاود؛ اسمیت در کتاب نظریه احساسات اخلاقی، راه حل این مسئله را نه در نظریه های خودمدارانه ای چون دیدگاه توماس هابز (که لذت را ناشی از آگاهی بر امنیت خود می داند) و نه صرفا در نظریه فرم گرایانه دیوید هیوم دایر بر بیان فصیح و بلیغ، بلکه در مفهوم «همدلی» جست وجو می کند. از نظر او، همدلی واکنشی خودکار نیست، بلکه فرآیندی مبتنی بر قوه خیال و داوری اخلاقی است. تماشاگر از طریق قوه خیال، خود را در موقعیت شخصیت قرار می دهد و لذت اصلی نه از رنج کشیدن، بلکه از «هماهنگی احساسات» و «تایید» عواطف متناسب شخصیت در آن موقعیت نشئت می گیرد. از این رو، به نظر می رسد که این نظریه، با تاکید بر پیوند ناگسستنی میان زیباشناسی و اخلاق، همدلی را به عاملی برای پرورش فضیلت و نیکخواهی تبدیل می کند و لذا راه حلی جامع تر و اخلاقی تر از سایر راه حل های پیشنهادی برای مسئله تناقض تراژدی به نظر می رسد. از آنجا که راه حل او از یک سو متفاوت از دیوید هیوم و از سوی دیگر شبیه ادموند برک است، مقایسه آن با آرای این دو متفکر و سنجش نقاط قوت و ضعف دیدگاه او در قیاس با این دو، پایان بخش پژوهش حاضر بوده است. روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی بر پایه داده های کتابخانه ای بوده است.

کلیدواژه ها:

لذت تراژیک ، همدلی ، آدام اسمیت ، دیوید هیوم ، ادموند برک