روش های عقل در معرفت نشانه ای از دیدگاه آیات و روایات

معرفت نشانه ای به معنای شناخت عقل از خداوند یا دستیابی عقل به هرگونه شناخت دینی و معنوی، ازطریق آیات آفاقی و انفسی است. تلاش های بسیاری برای تبیین معرفت نشانه ای از عملکرد معرفتی عقل در میان اندیشمندان انجام شده؛ اما تبیین فرایند معرفت نشانه ای با توجه به آیات و روایات کمتر مورد توجه بوده است. بر پایه منابع وحیانی، فرایند معرفت آیه ای از حواس آغاز می شود. حواس در مواجهه با «آیه» که اغلب یک پدیده یا حادثه خارجی است حقیقت خارجی آن را درک می کنند. سپس، عقل فرایند انتزاع مفاهیم علمی را از واقعیت خارجی آغاز می کند. در این مرحله، درک نشانه بودن آیه و دلالت کنندگی آن به چیز دیگری رخ می دهد. این مقاله با تحلیل آیات و روایات، به این نتیجه رسیده است که عقل می تواند از سه طریق به مدلول نشانه های آفاقی و انفسی دست یابد: ۱) مدلول ها به مثابه علوم اعطایی پیشینی در عقل موجودند. در حقیقت، این معارف همان دفینه های عقل هستند که با تذکر پیامبران و توجه به آیات استخراج می شوند. ۲) استلزامات نشانه ای از تعامل میان عقل و قلب به دست می آیند. مدلول های نشانه ها همان معارف فطری قلبی هستند که اغلب در تاریکی به سر می برند. زمانی که انسان با آیات مواجه می شود، عقل نور خود را در قلب می تاباند و این معارف که در حقیقت، گزاره های اعتقادی هستند، روشن می شوند. ۳) عقل با استفاده از روش استعاره های مفهومی به تولید گزاره های مدلول اقدام می کند. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی آیات و روایات به این نتایج دست یافته است.

کلیدواژه ها:

عقل ، معرفت نشانه ای ، آیه ، استعاره مفهومی