ارزیابی ردپای آب گیاه زراعی سویا در مزارع استان اردبیل

زمینه و هدف : افزایش فشار بر منابع آب شیرین و تشدید نوسانات اقلیمی در سال های اخیر، ضرورت بازنگری در الگوهای مصرف آب در بخش کشاورزی را به ویژه در مناطق نیمه خشک دوچندان کرده است. ردپای آب به عنوان شاخصی کمی، امکان ارزیابی جامع مصرف آب در نظام های زراعی را فراهم می سازد و می تواند مبنایی علمی برای تصمیم سازی در مدیریت پایدار منابع آب باشد. هدف از این پژوهش، ارزیابی ردپای آب تولید سویا (Glycine max) در استان اردبیل بر اساس داده های واقعی سال زراعی ۱۴۰۳–۱۴۰۲ و تحلیل نقش مولفه های آب سبز و آبی در پایداری مصرف آب این محصول در شرایط اقلیمی سرد–نیمه خشک منطقه است. روش بررسی: ارزیابی ردپای آب بر اساس چارچوب استاندارد ارزیابی ردپای آب و با تمرکز بر دو مولفه آب سبز و آب آبی انجام شد. داده های اقلیمی شامل بارندگی، دما و تبخیر–تعرق مرجع از ایستگاه های هواشناسی استان اردبیل برای سال زراعی ۱۴۰۳–۱۴۰۲ استخراج گردید. تحلیل نیاز آبی گیاه و تفکیک مصرف آب سبز و آبی با استفاده از نرم افزار CROPWAT ۸.۰ فائو و داده های موسسه تحقیقات خاک و آب انجام شد. واحد کارکردی مطالعه، تولید یک تن سویا در سطح مزرعه در نظر گرفته شد و داده های عملکرد و مدیریت زراعی بر اساس اطلاعات موجد وزارت کشاورزی در همان سال زراعی لحاظ گردید. یافته ها: نتایج نشان داد که ردپای آب تولید سویا در استان اردبیل به طور غالب تحت تاثیر مولفه آب آبی قرار دارد که بیانگر وابستگی بالای این محصول به آبیاری در شرایط اقلیمی سال مورد بررسی است. سهم بالاتر آب آبی در ردپای کل، حساسیت سیستم تولید به کارایی مدیریت آبیاری و الگوی بارش موثر را نشان می دهد. بحث و نتیجه گیری: مقایسه نتایج با مطالعات ملی و بین المللی حاکی از آن است که بهبود عملکرد در واحد سطح، بهینه سازی زمان بندی آبیاری و به کارگیری روش های نوین آبیاری می تواند به طور موثری منجر به کاهش ردپای آب تولید سویا و ارتقای پایداری مصرف آب در سطح منطقه ای شود.

کلیدواژه ها:

اردبیل ، ردپای آب ، سویا ، کارایی مصرف آب ، مدیریت زراعی.