تاثیر هوش هیجانی بر مهارت های حل مسئله و عملکرد تحصیلی دانش آموزان

در دهه های اخیر، هوش هیجانی به عنوان یکی از مهم ترین پیش بین کننده های موفقیت تحصیلی و شغلی شناخته شده است. برخلاف تصور سنتی که هوش شناختی (بهره هوشی) را تنها عامل تعیین کننده موفقیت تحصیلی می دانست، پژوهش های معاصر نشان داده اند که توانایی های هیجانی – مانند خودآگاهی، خودتنظیمی، همدلی، و مهارت های اجتماعی – نقشی تعیین کننده در یادگیری، حل مسئله، و عملکرد تحصیلی دانش آموزان ایفا می کنند. این مقاله با روش مرور نظام مند و تحلیل ترکیبی ۷۵ مطالعه انجام شده در ایران و جهان (از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴)، به بررسی تاثیر هوش هیجانی بر دو حوزه کلیدی مهارت های حل مسئله و عملکرد تحصیلی دانش آموزان می پردازد. یافته ها نشان می دهد که هوش هیجانی با مهارت های حل مسئله رابطه مثبت و معناداری دارد (اندازه اثر ۰.۶۸) و با عملکرد تحصیلی نیز رابطه مثبت و معناداری دارد (اندازه اثر ۰.۵۴). از میان مولفه های هوش هیجانی، «خودتنظیمی هیجانی» و «انگیزه پیشرفت» قوی ترین پیش بین کننده های مهارت های حل مسئله و عملکرد تحصیلی هستند. دانش آموزانی که از خودتنظیمی هیجانی بالایی برخوردارند، در مواجهه با مسائل پیچیده دچار اضطراب و ناامیدی نمی شوند و با آرامش و پشتکار به دنبال راه حل می گردند. همچنین همدلی و مهارت های اجتماعی با عملکرد تحصیلی از طریق بهبود روابط با معلمان و همسالان و ایجاد محیط یادگیری حمایت گر، ارتباط غیرمستقیم دارند. هوش هیجانی از طریق چهار مسیر اصلی بر حل مسئله و عملکرد تحصیلی تاثیر می گذارد: کاهش اضطراب و استرس، افزایش انگیزه و پشتکار، بهبود روابط اجتماعی، و افزایش خودتنظیمی یادگیری. در پایان، راهکارهای عملی برای تقویت هوش هیجانی دانش آموزان در خانه و مدرسه ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، مهارت های حل مسئله ، عملکرد تحصیلی ، خودتنظیمی هیجانی ، دانش آموزان.