تاثیر راهبردهای فراشناختی بر یادگیری عمیق و خودتنظیمی تحصیلی دانش آموزان

راهبردهای فراشناختی از جمله مولفه های مهم در فرایند یادگیری به شمار می آیند که می توانند نقش تعیین کننده ای در ارتقای کیفیت یادگیری و تقویت خودتنظیمی تحصیلی دانش آموزان داشته باشند. در سال های اخیر، توجه به فرایندهای ذهنی یادگیرنده و چگونگی هدایت آگاهانه یادگیری، جایگاه ویژه ای در پژوهش های آموزشی یافته است. فراشناخت به توانایی فرد در آگاهی از فرایندهای شناختی خود، نظارت بر آن ها و تنظیم هدفمند فعالیت های یادگیری اشاره دارد. دانش آموزانی که از راهبردهای فراشناختی بهره می گیرند، معمولا در برنامه ریزی مطالعه، کنترل پیشرفت، شناسایی کاستی ها، اصلاح شیوه های یادگیری و ارزیابی عملکرد خود موفق تر عمل می کنند. این ویژگی ها می تواند زمینه ساز یادگیری عمیق تر و شکل گیری خودتنظیمی تحصیلی پایدارتر شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر راهبردهای فراشناختی بر یادگیری عمیق و خودتنظیمی تحصیلی دانش آموزان انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش را دانش آموزان شاغل به تحصیل در مقاطع آموزشی تشکیل دادند که از میان آنان نمونه ای با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شد. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه راهبردهای فراشناختی، مقیاس یادگیری عمیق و پرسشنامه خودتنظیمی تحصیلی استفاده شد. داده ها با بهره گیری از روش های آمار توصیفی و استنباطی تحلیل شدند. یافته های پژوهش نشان داد که بین راهبردهای فراشناختی و یادگیری عمیق رابطه مثبت و معنادار وجود دارد. دانش آموزانی که از توانایی بیشتری در برنامه ریزی، نظارت و ارزیابی فرایند یادگیری برخوردار بودند، در فهم مفهومی مطالب، برقراری ارتباط میان آموخته ها، پردازش عمیق تر اطلاعات و استفاده معنادار از دانش موفق تر عمل می کردند. همچنین نتایج نشان داد که میان راهبردهای فراشناختی و خودتنظیمی تحصیلی رابطه مثبت و معنادار وجود دارد. به این معنا که هرچه سطح به کارگیری راهبردهای فراشناختی در دانش آموزان بالاتر بود، توانایی آنان در مدیریت زمان، تعیین هدف، کنترل رفتار تحصیلی، حفظ انگیزش و پیگیری تکالیف نیز بیشتر مشاهده شد. افزون بر این، یادگیری عمیق با خودتنظیمی تحصیلی نیز رابطه مثبت داشت و نشان داد که پردازش معنادار یادگیری می تواند با مسئولیت پذیری بیشتر دانش آموز در قبال فرایند تحصیل همراه باشد. بر پایه نتایج به دست آمده، می توان نتیجه گرفت که راهبردهای فراشناختی یکی از پایه های اساسی یادگیری اثربخش و رشد استقلال تحصیلی دانش آموزان هستند. از این رو، آموزش و تقویت این راهبردها در محیط های آموزشی می تواند به بهبود کیفیت یادگیری، افزایش درگیری ذهنی با محتوا و ارتقای خودتنظیمی تحصیلی منجر شود. این یافته ها ضرورت توجه بیشتر برنامه ریزان آموزشی و معلمان به ابعاد فراشناختی یادگیری را آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

راهبردهای فراشناختی ، یادگیری عمیق ، خودتنظیمی تحصیلی ، دانش آموزان ، یادگیری اثربخش ، فرایندهای شناختی.