بررسی اثر سمیت سه فلز سنگین مس، روی و آهن بر جمعیت کرم خاکی در شرایط گلخانه ای

زمینه و هدف: فلزات سنگین به دلیل پایداری، تجمع زیستی و سمیت، تهدیدی برای اکوسیستم های خاکی و سلامت موجودات زنده هستند. اگرچه تمرکز اغلب بر فلزاتی مانند سرب، جیوه و کادمیوم است، فلزات سنگین ضروری مانند مس، روی و آهن نیز در غلظت های بالا سمی هستند. برخلاف دیگر فلزات سنگین که اغلب به صورت ناخواسته وارد خاک می شوند، این سه فلز معمولا به طور عمدی و از طریق کودهای کشاورزی به خاک اضافه می شوند لذا کنترل مصرف آن ها ضروری است. کرم های خاکی به عنوان شاخص زیستی سلامت خاک، نقش مهمی در بهبود ساختار و کیفیت خاک دارند. با این حال، تجمع فلزات سنگین می تواند جمعیت و وزن آن ها را کاهش داده و عملکرد زیستی خاک را مختل کند. روش بررسی: در این پژوهش از گونه ی Eisenia fetida که از فراوان ترین انواع کرم های خاکی در ایران و از رایج ترین کرم های مورد استفاده در ورمی کمپوست ها می باشد، مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش با چهار غلظت (۱، ۱۰، ۱۰۰ و ۱۰۰۰ میلی گرم بر لیتر) در قالب طرح کاملا تصادفی در شرایط گلخانه ای انجام شد. یافته ها: نتایج نشان داد که در غلظت های بالا (۱۰۰ و ۱۰۰۰ میلی گرم بر لیتر)، هر سه فلز اثر منفی معنی داری بر بقای جمعیت و وزن کرم ها داشتند. غلظت ۱۰۰۰ میلی گرم بر لیتر فلز روی باعث کاهش ۷۰ درصدی جمعیت شد و آهن و مس به ترتیب ۳۵ و ۲۰ درصد کاهش نشان دادند. تجزیه میزان فلزات در بدن کرم ها نشان داد که در آلودگی بالا (۱۰۰۰ میلی گرم بر لیتر)، میزان فلزات در بدن آن ها ۲۰-۲۵ درصد بیشتر از نمونه های شاهد است. بحث و نتیجه گیری: فلزات آهن، مس و روی اگرچه در مقادیر کم برای همه ی جانداران ضروری هستند، اما در غلظت های بالا می توانند اثرات سمی از خود نشان دهند. یافته های پژوهش حاضر اهمیت پایش و کنترل مصرف کودهای شیمایی حاوی این فلزات را تایید می کند.

کلیدواژه ها:

Eisenia fetida ، ورمی کمپوست ، تجمع ، آلودگی زیست محیطی ، آذربایجان شرقی.