الگوی مفهومی آموزش هوش مصنوعی در دوره ابتدایی: تحلیل مضمون رویکردها، ابزارها و ملاحظات تربیتی

با گسترش روزافزون هوش مصنوعی و تاثیر عمیق آن بر ابعاد مختلف زندگی، آموزش مفاهیم پایه ای این فناوری به کودکان به عنوان یکی از الزامات سواد قرن بیست ویکم مورد توجه نظام های آموزشی جهان قرار گرفته است. با این حال، آموزش هوش مصنوعی در دوره ابتدایی، به ویژه در ایران، با فقدان چارچوب های نظری و راهبردهای آموزشی منسجم مواجه است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل راهبردهای یاددهی–یادگیری هوش مصنوعی در دوره ابتدایی انجام شد. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون بود. داده ها از طریق مرور نظام مند و تحلیل اسنادی ۲۷ مقاله علمی بین المللی منتشرشده در پنج سال اخیر گردآوری و با استفاده از کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که راهبردهای آموزش هوش مصنوعی در دوره ابتدایی در قالب پنج محور اصلی قابل دسته بندی هستند: طراحی محیط های یادگیری مبتنی بر فناوری های هوش مصنوعی، شخصی سازی و تطبیق پذیری مسیر یادگیری، یادگیری فعال، تجربه محور و مشارکتی، توسعه شناختی، مهارتی و انگیزشی، و تربیت اخلاقی و اجتماعی در مواجهه با هوش مصنوعی. این راهبردها عمدتا بر رویکردهای ساخت گرایانه، یادگیری تجربی، بازی محور و پروژه محور استوار بوده و بر تقویت تفکر محاسباتی، سواد داده، تفکر انتقادی و شهروندی دیجیتال تاکید دارند. نتایج پژوهش نشان می دهد که آموزش موثر هوش مصنوعی در سنین پایه مستلزم طراحی برنامه های درسی متناسب با ویژگی های شناختی کودکان، توانمندسازی معلمان و توجه هم زمان به ابعاد فنی، تربیتی و اخلاقی این فناوری است. یافته های این پژوهش می تواند به عنوان چارچوبی مفهومی برای طراحی برنامه های درسی، تولید محتوای آموزشی و توسعه حرفه ای معلمان در حوزه آموزش هوش مصنوعی در دوره ابتدایی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، راهبردهای یاددهی–یادگیری ، دوره ابتدایی ، تحلیل مضمون ، سواد دیجیتال