بررسی نقش معلم در عصر هوش مصنوعی: از انتقال دهنده دانش تا طراح تجربه یادگیری

ظهور هوش مصنوعی مولد (Generative AI) و ابزارهای هوشمند پردازشگر متن و داده، پارادایم های سنتی آموزش و پرورش را با گسستی تاریخی مواجه کرده است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی و با استناد به دیدگاه های صاحب نظران علوم تربیتی ایران، به بررسی دگردیسی اجتناب ناپذیر در نقش معلم می پردازد. استدلال اصلی مقاله بر این پایه استوار است که در عصری که دسترسی به دانش دموکراتیزه و خودکار شده است، کارکرد معلم به عنوان «منبع انحصاری دانش» و «سخنران» پایان یافته است. این نوشتار گذار از «پداگوژی انتقال محور» به «طراحی تجربه یادگیری» (LXD) را به عنوان راهبرد بقای حرفه معلمی پیشنهاد می کند. نتایج نشان می دهد که معلم عصر هوش مصنوعی باید سه نقش کلیدی را ایفا نماید: نخست، طراح سناریوهای یادگیری شخصی سازی شده؛ دوم، تسهیل گر رشد مهارت های نرم، تفکر انتقادی و اخلاق (که ماشین فاقد آن است)؛ و سوم، راهبر سواد دیجیتال برای هدایت دانش آموزان در استفاده مسئولانه از فناوری. همچنین، این مقاله چالش های بومی نظام آموزشی ایران نظیر ساختار متمرکز و کنکورمحوری را به عنوان موانع این گذار شناسایی کرده و در نهایت، چشم انداز «معلم افزوده» (Augmented Teacher) را ترسیم می کند؛ معلمی که به جای رقابت با هوش مصنوعی، با بهره گیری از آن، ظرفیت های تربیتی خود را ارتقا می بخشد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در آموزش ، نقش معلم ، طراحی تجربه یادگیری (LXD) ، پداگوژی انتقال محور ، مهارت های نرم ، سواد دیجیتال