ادراک دانش آموزان از «فشار شناختی تکالیف متوالی» و اثر آن بر قفل ذهنی هنگام یادگیری

در نظام آموزشی ایران، دانش آموزان روزانه با حجم بالای تکالیف درسی به صورت متوالی و بدون فاصله زمانی کافی مواجه می شوند که منجر به فشار شناختی قابل توجه و پدیده «قفل ذهنی» در فرایند یادگیری می گردد. قفل ذهنی حالتی است که در آن فرد با وجود داشتن دانش لازم، به طور ناگهانی قادر به ادامه پردازش اطلاعات یا حل مسئله نمی شود. مقاله حاضر با هدف تبیین رابطه ادراک دانش آموزان از فشار شناختی ناشی از تکالیف متوالی و تاثیر آن بر بروز و شدت قفل ذهنی هنگام یادگیری، به صورت مروری و با رویکرد تحلیلی انجام شده است. این پژوهش از نوع مروری-تحلیلی است و با جستجوی هدفمند در پایگاه های علمی داخلی (از سال ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳) و بررسی ۲۰ مطالعه مرتبط، به تحلیل و یکپارچه سازی یافته ها پرداخته است. نتایج نشان داد که ادراک بالای دانش آموزان از فشار تکالیف متوالی قوی ترین پیش بینی کننده بروز قفل ذهنی است و این رابطه از طریق محدودیت ظرفیت حافظه کاری میانجی گری می شود. فشار شناختی متوالی نه تنها عملکرد لحظه ای را کاهش می دهد، بلکه به اضطراب تحصیلی، افت انگیزه، خودکارآمدی و ایجاد الگوی اجتناب از یادگیری منجر می شود. عوامل تشدیدکننده شامل حجم و توالی فشرده تکالیف، فقدان فاصله بازیابی، و بازخوردهای ناکارآمد معلم است. راهبردهای موثر پیشگیری شامل طراحی تکالیف با بار شناختی بهینه، تقسیم بندی تکالیف، تقویت خودتنظیمی شناختی، استفاده از تدریس فعال و ایجاد فاصله های استراحت شناختی می باشد. قفل ذهنی پیامد مستقیم و قابل پیشگیری فشار شناختی تکالیف متوالی در نظام آموزشی ایران است. اصلاح الگوی تکلیف دهی، آموزش مهارت های مدیریت بار شناختی به معلمان و دانش آموزان و توجه به ادراک عدالت در توزیع تکالیف، می تواند به طور چشمگیری این پدیده را کاهش داده و کیفیت یادگیری را ارتقا دهد.

کلیدواژه ها:

فشار شناختی ، تکالیف متوالی ، قفل ذهنی ، یادگیری