بررسی سیر تحول جایگاه زنان در کتب درسی تاریخ و علوم اجتماعی ایران (از دوره پهلوی تاکنون)

این پژوهش با هدف تحلیل سیر تحول جایگاه زنان در کتب درسی تاریخ و علوم اجتماعی ایران انجام شد. یافته های تحقیق که با روش تحلیل محتوا صورت گرفته است، نشان می دهد بازنمایی زنان در این کتب به طور مستقیم تحت تاثیر تحولات سیاسی-اجتماعی و گفتمان های مسلط هر دوره دستخوش تغییر شده است. مطالعه نشان می دهد که حجم تصاویر، اشاره ها و نقش های اجتماعی اختصاص یافته به زنان در طول این بازه زمانی نوسانات معناداری داشته و گفتمان غالب در هر دوره به شکلی خاص نمود یافته است: در دوره پهلوی دوم، تصویر «زن مدرن ولی غیرسیاسی» برجسته شد. در دهه های اولیه پس از انقلاب، این گفتمان به «زن انقلابی-اسلامی با محوریت نقش مادری» تغییر کرد. در دوره معاصر (دهه ۱۳۹۰)، با تصویر «زن تحصیل کرده و فعال اجتماعی» مواجهیم، اما تاکید شده که این فعالیت در چارچوب خانواده تعریف می شود. تحلیل کیفی این سیر تحول را به صورت گذار از «عاملیت محدود» به «عاملیت مشروط» برای زنان توصیف می کند. در نتیجه، اگرچه در دوره معاصر بر حضور اجتماعی زنان تاکید بیشتری شده است، اما این حضور عمدتا در چارچوب های سنتی و ارزشی محدود شده و کتب درسی از بازنمایی کامل، چندوجهی و فراتر از کلیشه های جنسیتی از زنان فاصله دارند.

کلیدواژه ها:

زنان ، کتب درسی ، تحلیل محتوا ، تاریخ ایران ، علوم اجتماعی ، دوره پهلوی