تحلیل حکایت بربط نواز و زاهد در شعر عطار بر اساس نظریه روایت شناسانه اچ. پورتر ابوت

حکایات عرفانی از مهمترین شیوه های انتقال مفاهیم معنوی و اخلاقی در ادبیات فارسی به شمار می آیند. این گونه روایت ها علاوه بر بیان آموزه های سلوکی و اخلاقی جایگاه معنوی شخصیت های محوری را نیز آشکار می سازند. کارکرد اصلی حکایت های عرفانی در برجسته کردن نظام فکری و ساختار معنایی حاکم بر متن و تحلیل زبان و عناصر سازنده ی روایت نهفته است. در این میان نظریه ی روایت شناسی پورتر ابوت با تکیه بر سه شیوه ی خوانش قصدگرا، نشان یاب و اقتباسی امکان بررسی چندسویه ی متون روایی را فراهم می آورد. پژوهش حاضر با تکیه بر همین چارچوب نظری به تحلیل حکایت بربط نواز و زاهد در شعر عطار نیشابوری می پردازد. نتایج بررسی نشان می دهد که در این حکایت بر اساس خوانش قصدگرا بن مایه ی تعلیمی و اخلاقی اثر با آگاهی و نیت شاعر در متن هماهنگ است. در خوانش نشان یاب نشانه ها و رمزگان روایت بازتاب دهنده ی اندیشه ی خلاق و ناخودآگاه شاعر در پس متن اند. در نهایت از منظر خوانش اقتباسی این حکایت گرچه از منابع پیشین الهام گرفته است، اما عطار با رویکردی نو و در پرتو اندیشه ی تعلیمی، خود آن را دگرگون و معنامند ساخته است.

کلیدواژه ها:

نقد ادبی ، روایت شناسی ، اچ پورتر ابوت ، سواد ، روایت ، عطار ، بربط نواز و زاهد