فراق به مثابه سازوکار درمانگر فعال تحلیل روانشناختی مفهوم فراق در مثنوی معنوی بر اساس نظریه رشد پس از سانحه

این پژوهش با رویکردی تحلیلی تاویلی و با استفاده از چارچوب نظریه رشد پس از سانحه از روانشناسی مثبت نگر، به بررسی نظام مند کارکردهای روان شناختی مفهوم «فراق» در مثنوی معنوی می پردازد. هدف مقاله اثبات این فرضیه است که مولانا جلال الدین بلخی فراق را صرفا به عنوان یک حالت عاطفی منفی یا زمینه ساز اشتیاق نمی نگرد، بلکه آن را به مثابه یک «سازوکار درمانگر فعال و موتور محرک سلوک» طراحی می کند که دارای سه کارکرد اصلی به هم پیوسته است: ۱) کارکرد تخریبی بیدارگرایانه شکستن ساختارهای خودکاذب و ایجاد شوک وجودی (۲) کارکرد انگیزشی حرکت آفرین ایجاد کشش روان شناختی غیرقابل مقاومت برای حرکت در مسیر سلوک و (۳) کارکرد هویت ساز معنابخش بازسازی خود بر مبنای الگوی آرمانی از طریق آزمون های وجودی. این مقاله با تحلیل عمیق حکایات محوری مثنوی و تطبیق آن با پنج حوزه رشد پس از سانحه تدسکی و کالاهون (۲۰۰۴) نشان می دهد که مولانا فراق را به عنوان یک «رنج» هدفمند و ضروری برای تحول روحانی مفهوم پردازی می کند. در نهایت مقاله مدل دور سه گانه فراق-تحول را به عنوان الگوی روان شناختی-عرفانی ارائه می دهد و پیامدهای کاربردی این خوانش را در حوزه های روان درمانی، معنوی، تربیت و توسعه فردی بررسی می نماید. در این مسیر با اشاره به اشعار و اندیشه های شاعران کلیدی دیگری چون سنایی، عطار و حافظ، جایگاه بی بدیل مولانا در تعمیق و نظام بخشی به این مفهوم نشان داده خواهد شد.

کلیدواژه ها:

فراق ، رشد پس از سانحه ، روان شناسی مثبت نگر ، رنج درمانگر ، خود آرمانی ، سلوک عرفانی ، مولانا ، مثنوی معنوی ، تحول هویت ، بحران وجودی