نقش جغرافیای تاریخی رودخانه دز در شکل گیری و تداوم دولت شهر آوان در دوره ایلام باستان

رودخانه دز به عنوان یکی از سه رودخانه اصلی جاری در جلگه خوزستان نقشی مهم و بی بدیل در جغرافیای تاریخی این منطقه ایفا کرده است با این حال نقش جریان آب این رودخانه که از کوهستان های زاگرس سرچشمه می گیرد به ویژه در هزاره های پیش از میلاد و در چارچوب قلمرو حاکمان، ایلامی آن گونه که شایسته است مورد توجه قرار نگرفته است. از آنجا که احتمال می رود دولت شهر باستانی آوان به عنوان خاستگاه نخستین خاندان شاهی شناخته شده در تاریخ ایلام در حوزه آبریز این رودخانه واقع بوده، باشد ضروری است نقش و اهمیت جریان آب رودخانه دز در شکل گیری و تداوم ساختارهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی این دولت شهر در طول هزاره سوم پیش از میلاد به طور دقیق تر مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد. پژوهش حاضر با گردآوری اطلاعات از منابع کتابخانه ای مرتبط با حوزه مورد مطالعه و استفاده از روش تحقیق تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی در صدد بوده که جغرافیای تاریخی رودخانه دز در جلگه خوزستان و اهمیت آن در رابطه با دولت شهر باستانی ایلام را مورد بررسی قرار دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که با پذیرش فرضیه قرارگیری دولت شهر آوان در حوزه آبریز رودخانه دز بررسی جایگاه و اهمیت جریان آب این رودخانه در ارتباط با شکل گیری این شهر و تکوین تحولات آن به سبب کمبود داده های باستان شناسی مربوط به این دوره از منظر مستقیم با دشواری های جدی همراه است و جز در قالب بررسی تاثیرات زیست محیطی آن بر شکل گیری معیشت کشاورزی و توسعه اقتصادی، امکان پذیر نیست. با این حال مطالعه تاریخ این دوره از جنبه ای غیرمستقیم به ویژه در موضوعاتی چون نقش ارتباطی رودخانه در شکل دهی به مناسبات با دیگر مراکز، شهری، کارکردهای دفاعی آن برای شهر آوان و تاثیر آن در تکوین هویت فرهنگی این دولت شهر همچنان امکان پذیر و قابل پیگیری است.

کلیدواژه ها:

جغرافیای تاریخی ، جلگه خوزستان ، رودخانه دز ، هزاره سوم پیش از میلاد ، دولت شهر آوان ، ایلام باستان