گونه های عرفانی در ادبیات فارسی

عرفان و تصوف به عنوان یکی از عمیق ترین و تاثیرگذارترین جریان های فکری در تاریخ فرهنگ و ادبیات ایران همواره موضوع پژوهش های گسترده ای بوده است. ادبیات فارسی از قرن چهارم هجری به بعد بستری غنی برای بیان تجربیات عرفانی عارفان و شاعران بزرگ فراهم آورد. این پژوهش با هدف شناسایی، دسته بندی و تبیین ساختار و تحول تاریخی گونه های اصلی ادبی عرفانی در ادبیات فارسی صورت پذیرفته است. گونه هایی که محور اصلی این تحقیق قرار گرفته اند عبارت اند از: غزل عرفانی، قصیده عرفانی، مثنوی عرفانی با تمرکز بر حماسه های نمادین، رباعی عرفانی، و قطعه عرفانی. در این مقاله هر یک از این گونه ها بر اساس ساختار منحصر به فرد، ویژگی های زبانی و محتوایی خاص و سیر تحول تاریخی شان مورد واکاوی قرار گرفته اند. نتایج نشان می دهد که اگرچه مضامین عرفانی در تمام این قالب ها حضور داشته اند، اما هر قالب ظرفیت های خاصی را برای انتقال مفاهیم پیچیده وحدت وجود، عشق الهی، فنا و بقا فراهم آورده است.

کلیدواژه ها:

ادبیات عرفانی ، گونه ، ادبی ، غزل ، قصیده ، مثنوی ، تصوف ، ساختار ادبی