مدیریت رواناب شهری با رویکرد توسعه کم اثر (LID) و نقش شهرداری در اجرا و نگهداری زیرساخت های آبی

رشد شتابان شهرنشینی و تبدیل سطوح طبیعی به سطوح نفوذناپذیر، چرخه هیدرولوژیکی شهرها را مختل کرده و بحران رواناب شهری را به شدت تشدید نموده است. رویکرد «توسعه کم اثر (LID)» با تقلید از فرآیندهای طبیعی، راهکاری پایدار برای مدیریت کمیت و کیفیت رواناب در محل تولید ارائه می دهد. با این حال، پیاده سازی این رویکرد در ایران با موانع نهادی، مالی، فنی و اجتماعی متعددی روبه رو است و نقش شهرداری ها به عنوان متولیان اصلی مدیریت شهری در این فرایند به درستی تبیین نشده است. پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی جامع برای مدیریت رواناب شهری با رویکرد LID و تعریف نقش و وظایف شهرداری ها در اجرا و نگهداری زیرساخت های آبی انجام شده است. روش پژوهش، ترکیبی (کمی کیفی) با استفاده از مدل سازی هیدرولوژیکی با نرم افزار SWMM در سه حوضه شهری نمونه در اقلیم های مختلف ایران (تهران، رشت و اصفهان)، تحلیل هزینه فایده، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۴۵ نفر از مدیران و کارشناسان، و مطالعه تطبیقی تجارب جهانی (شهر اسفنجی چین و SUDS اروپا) است. یافته ها نشان می دهد که اجرای سناریوهای LID در ۳۰ تا ۴۵ درصد سطح حوضه های شهری، می تواند دبی اوج سیلاب را ۳۵ تا ۵۰ درصد کاهش دهد و بار آلاینده های معلق (TSS) را تا ۷۰ درصد کم کند. مهم ترین موانع اجرایی شناسایی شده عبارت اند از: تکه تکه شدگی نهادی، ضعف ظرفیت فنی، کمبود منابع مالی پایدار و نبود داده های پایش مستمر. چارچوب پیشنهادی این پژوهش شامل ساختار سازمانی یکپارچه (ایجاد واحد تخصصی مدیریت آب و رواناب شهری)، پروتکل های نگهداری پیشگیرانه، مکانیزم های تامین مالی نوآورانه (عوارض رواناب و اوراق سبز) و مشوق های قانونی (تخفیف عوارض نوسازی) است. نتیجه گیری نهایی بر این اصل تاکید دارد که گذار از مدیریت سنتی «مهندسی سخت» به «مهندسی سبز و حکمرانی هوشمند آب»، نیازمند اصلاح ساختارهای نهادی، بومی سازی استانداردهای فنی و توانمندسازی بدنه کارشناسی شهرداری هاست تا تاب آوری شهرهای ایران در برابر بحران های آبی و سیلاب های ناگهانی ارتقاء یابد