بررسی تطبیقی مبانی نظری و کارکردی نظام سوسیالیستی و نظام سیاسی اسلام با تاکید بر داده های تجربی معاصر (با انضمام اختصاصی قسمتی از بیانات و منظومه فکری رهبر شهید حضرت آیت الله العظمی خامنه ای)

سوسیالیسم به عنوان یکی از مهم ترین مکاتب رقیب لیبرالیسم، مبتنی بر مالکیت جمعی و برنامه ریزی اقتصادی برای تحقق برابری و عدالت اجتماعی است. در مقابل، نظام سیاسی اسلام با پذیرش مالکیت خصوصی و عمومی، بر ترکیبی از عدالت، کرامت انسان، توحید و حاکمیت الهی استوار است و الگوهای متفاوتی از سازمان سیاسی و اقتصادی ارائه می دهد. مقاله حاضر با رویکردی تطبیقی و با استفاده از منابع ایرانی و خارجی، ضمن تبیین مبانی نظری و علمی سوسیالیسم و مهم ترین الگوهای پیاده سازی آن در قرن بیستم و بیست ویکم، به مقایسه این نظام با نظام سیاسی اسلام در سه سطح: مبانی نظری، ساختار نهادی و کارکردهای عینی (با استناد به آمارهای اقتصادی- اجتماعی به روز) می پردازد. یافته ها نشان می دهد که اگرچه هر دو نظام در نقد سرمایه داری افسارگسیخته و تاکید بر عدالت اجتماعی اشتراک دارند، اما در مبانی انسان شناختی، حدود مالکیت، سازوکار تحقق عدالت و نسبت دین و سیاست، اختلافات بنیادین دارند. همچنین، بررسی داده های تجربی (نظیر شاخص توسعه انسانی، نابرابری، فقر و کارآمدی حکمرانی) در کشورهایی با تجربه سوسیالیسم دولتی (مانند شوروی سابق، کوبا و ونزوئلا) در مقایسه با برخی الگوهای الهام گرفته از فقه سیاسی اسلام (مانند جمهوری اسلامی ایران و برخی کشورهای دارای سیاست های الهام گرفته از اقتصاد اسلامی) نشان می دهد که هیچ یک از دو الگو بدون اصلاح نهادی و توجه به شرایط تاریخی– فرهنگی، به تنهایی ضامن تحقق عدالت و توسعه پایدار نیستند.

کلیدواژه ها:

سوسیالیسم ، نظام سیاسی اسلام ، عدالت اجتماعی ، اقتصاد سیاسی ، فقه سیاسی ، توسعه انسانی.