بررسی هوشمند قاعده (لا یتم التبرع الا بالقبض) از منظر فریقین و حقوق موضوعه

قاعده (لا یتم التبرع الا بالقبض) از قواعد پرکاربرد فقهی دال بر لزوم قبض برای تحقق کامل عقود تبرع (هبه، صدقه، هدیه، عاریه، قرض، وقف) است. مستند به روایات نبوی(ص) و اقوال صحابه چون حضرت (ابوبکر، عمر، ابن عباس) و نقش اساسی در تفکیک عقود تبرعی از ضمانی و معاوضی دارد. این نوشتار با روش توصیفی ، تحلیلی، مفهوم، ادله و محدوده قاعده، سپس شرایط صحت قبض (اذن مالک، عدم اشتغال مقبوض، عدم اتصال به غیر، اهلیت قابض، ولایت نائب، عدم مانع عرفی، مقارنت با عقد و...) را تبیین می کند. در ادامه تنبیهات مهمی از آثار قبض سابق، قبض مساومه، استبدادی، در امانات، فضای مجازی و اموال دیجیتال و استثنائات قاعده (وصیت، عاریه مال مغصوب توسط مالک به غاصب، ولایت بر صغیر و...) ارائه می شود. کاربردهای معاصر قاعده در حقوق ایران، افغانستان و مصر و تحلیل ماده ۸۹۳ مجله الاحکام العدلیه به صورت تطبیقی بررسی شده است. هم چنین، تحلیل هوشمند قاعده با استفاده از روش های هوش مصنوعی (پردازش زبان طبیعی)، مورد مداقه قرار گرفته است، در نتیجه: قبض شرط لازم برای تمامیت عقد تبرع است؛ بدون آن، عقد ناقص و فاقد اثر انتقال ملکیت بوده و متبرع علیه حقی برای مطالبه ندارد. قاعده از تبدیل عقد تبرع به ضمان جلوگیری کرده و در ماده ۳۶۵ قانون مدنی ایران و مواد ۸۹۳‑۸۹۷ مجله الاحکام العدلیه بازتاب دارد. هوش مصنوعی نیز با تحلیل دقیق شرایط، قابلیت بالایی در پیش بینی احکام فقهی مسائل مستحدثه دارد.

کلیدواژه ها:

قاعده فقهی ، قبض و تبرع ، هبه و صدقه ، تنبیهات فقهی ، حقوق تطبیقی وهوش مصنوعی