معماری منظر و سلامت انسان: مرور نظام مند شواهد پژوهشی و ارائه چارچوب تحلیلی جدید (۲۰۲۰–۲۰۲۵)

در دهه های اخیر، توجه به نقش فضاهای باز و طراحی منظر در ارتقای سلامت جسمی و روانی انسان به طور فزاینده ای افزایش یافته است. فضاهای منظر، به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از محیط های ساخته شده، می توانند با ایجاد تعامل میان انسان و طبیعت، در کاهش استرس، افزایش آسایش روانی و بهبود کیفیت زندگی کاربران نقش موثری ایفا کنند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل مولفه ها و شاخص های موثر طراحی منظر بر سلامت جسمی و روانی کاربران انجام شده است. روش پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی بوده و با رویکرد مرور نظام مند منابع علمی داخلی و خارجی صورت گرفته است. در این راستا، پس از بررسی پیشینه پژوهش، مبانی نظری مرتبط با سلامت جسمی و روانی و طراحی منظر استخراج و دسته بندی شد. سپس با تحلیل محتوایی منابع منتخب، شاخص ها و معیارهای کلیدی طراحی منظر موثر بر سلامت کاربران شناسایی و در قالب جداول تحلیلی ارائه گردید. یافته های پژوهش نشان می دهد که عناصر طبیعی، کیفیت فضایی، خوانایی محیط، تنوع حسی و امکان تعامل اجتماعی از مهم ترین عوامل تاثیرگذار بر ارتقای سلامت جسمی و روانی در فضاهای منظر محسوب می شوند. در نهایت، با تلفیق نتایج به دست آمده، یک چارچوب پیشنهادی برای طراحی منظر سلامت محور ارائه شد که می تواند به عنوان ابزاری کاربردی در فرآیند طراحی فضاهای باز شهری و مجموعه های معماری مورد استفاده قرار گیرد. این چارچوب ضمن ارتقای کیفیت محیطی، زمینه ساز بهبود سلامت کاربران و افزایش پایداری اجتماعی فضاهای شهری خواهد بود.

کلیدواژه ها:

طراحی منظر ، سلامت جسمی ، سلامت روانی ، فضاهای باز شهری ، کیفیت محیطی