تحول پارادایم امنیتی در خلیج فارس واکاوی همگرایی راهبردی کشورهای حاشیه خلیج فارس و اسرائیل در برابر تهدیدات نامتقارن دریایی با تاکید بر تنگه هرمز

خلیج فارس به عنوان حیاتی ترین شریان انرژی جهان همواره کانون رقابت های ژئوپلیتیک بوده است. در سال های اخیر ماهیت تهدیدات امنیتی در این منطقه دستخوش تغییر بنیادینی شده است؛ گذار از تهدیدات متقارن کلاسیک به سمت تهدیدات نامتقارن و ارزان قیمت پهپادهای انتحاری، موشک های کروز کوتاه برد و نیروهای نیابتی دکترین های دفاعی سنتی کشورهای حاشیه خلیج فارس را با چالش جدی مواجه کرده است. در همین راستا ظهور یک همگرایی امنیتی غیر رسمی اما عمیق میان اسرائیل و برخی از کشورهای حاشیه خلیج فارس به ویژه امارات متحده عربی، بحرین و عمان شکل گرفته است. این پژوهش به بررسی انگیزه ها، مکانیزم ها و پیامدهای این همگرایی با تمرکز خاص بر امنیت تنگه هرمز می پردازد. هدف اصلی این مقاله واکاوی دلایل ساختاری و عملیاتی که منجر به نزدیک شدن امنیتی تل آویو به پایتخت های عربی خلیج فارس شده است و تبیین نقش تنگه هرمز به عنوان نقطه کانونی این تعاملات راهبردی است. این مطالعه از روش تحلیل «کیفی مبتنی بر رویکرد واقع گرایی تهاجمی (Offensive Realism) و نظریه امنیت جمعی منطقه ای استفاده می کند. داده ها از طریق مرور اسناد، گزارش های مراکز اندیشکده های امنیتی معتبر و تحلیل حوادث اخیر دریایی جمع آوری و دسته بندی شده اند. نتایج نشان می دهد که موتور محرکه اصلی این همگرایی اشتراک منافع در حفظ جریان آزاد انرژی و مقابله با نفوذ ایران است. یافته ها حاکی از آن است که این همگرایی در سه محور اصلی تبلور یافته است: (۱) تبادل اطلاعات و هوش مصنوعی برای پایش ماهواره ای و شنود الکترونیک در محدوده تنگه، (۲) همکاری های فنی نظامی شامل استقرار سامانه های دفاع هوایی چندلایه برای مقابله با تهدیدات پهپادی و موشکی، و (۳) ایجاد کانال های ارتباطی مستقیم برای مدیریت بحران های ناگهانی در آب های بین المللی. همگرایی امنیتی مذکور معماری جدیدی از امنیت منطقه ای را پدید آورده است. این همگرایی با وجود چالش های داخلی، افکار عمومی و خارجی، واکنش های ایران و قدرت های فرامنطقه ای روندی رو به رشد دارد. ثبات تنگه هرمز در آینده نزدیک بیش از هر چیز به تعادل ناشی از این اتحاد غیر رسمی و توانایی آن در بازدارندگی نامتقارن بستگی خواهد داشت.

کلیدواژه ها:

تنگه هرمز ، همگرایی ، امنیتی ، اسرائیل ، کشورهای حاشیه خلیج فارس ، تهدیدات ، نامتقارن ، امنیت دریایی ، ژئوپلیتیک ، خاورمیانه