تحلیل مبانی و آثار مسئولیت مدنی ناشی از کاربرد هوش مصنوعی در روابط قراردادی؛ مطالعه ای در حقوق ایران با رویکرد تطبیقی

گسترش روزافزون فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی، ساختار سنتی روابط حقوقی و به ویژه روابط قراردادی را با تحولات بنیادین مواجه ساخته است. ورود سامانه های هوشمند به عرصه انعقاد، اجرا و تفسیر قراردادها، ضمن ایجاد فرصت های اقتصادی و تسهیل مبادلات، پرسش های پیچیده ای را در حوزه مسئولیت مدنی مطرح نموده است. یکی از مهم ترین چالش های حقوق خصوصی معاصر، تعیین شخص مسئول در فرض ورود خسارت ناشی از عملکرد مستقل یا نیمه مستقل سامانه های هوش مصنوعی است. در چنین شرایطی، مبانی سنتی مسئولیت مدنی از جمله نظریه تقصیر، مسئولیت مبتنی بر خطر و نظریه تضمین حق با آزمونی دشوار مواجه شده اند. هدف پژوهش حاضر بررسی مبانی مسئولیت مدنی ناشی از کاربرد هوش مصنوعی در روابط قراردادی و تحلیل ظرفیت قواعد موجود حقوق ایران در پاسخ گویی به این چالش نوظهور است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و مطالعه تطبیقی نظام های حقوقی پیشرو، به ارزیابی جایگاه مسئولیت قراردادی و قهری در خسارات ناشی از هوش مصنوعی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که هرچند قواعد عمومی مسئولیت مدنی ایران قابلیت نسبی برای جبران خسارات ناشی از فناوری های نوین را دارا هستند، لیکن در مواجهه با سامانه های دارای خودمختاری تصمیم گیری، کاستی های قابل توجهی مشاهده می شود. همچنین نتایج پژوهش حاکی از آن است که نظریه مسئولیت مبتنی بر خطر در کنار توسعه تعهدات حرفه ای اشخاص بهره بردار و تولیدکنندگان سامانه های هوشمند، می تواند مبنای مناسبی برای حمایت از زیان دیدگان فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت مدنی ، روابط قراردادی ، مسئولیت مبتنی بر خطر ، قراردادهای هوشمند.